Kappen met kappen? Bestaande bossen beschermen levert veel meer op dan nieuwe aanplant

28 september 2026|doorDN Nieuwsredactie|inbiodiversiteit, natuurbeheer

Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google

Bomen planten om het klimaat te helpen werkt vaak verkeerd. Bestaande bossen behouden werkt veel beter en is veel goedkoper. Dat is de opvallende uitkomst van nieuw onderzoek. Zorgvuldig afwegen welke maatregel op welke plek het beste past is meer dan ooit belangrijk.

Bomen en bossen laten staan is veel effectiever dan nieuwe bomen planten. Foto: iStock – Stephen Browne

Er zijn drie manieren om zowel het regenwoud als het klimaat te helpen: ontbossing voorkomen, houtkap en bosbranden stoppen, of nieuw bos laten groeien. Als je bestaand bos beschermt, blijft er veel meer koolstof opgeslagen in bomen en bodem dan bij herstel. Ook blijven er meer soorten over voor een fractie van de kosten. Toch betaalt de handel in koolstofcredits juist meer voor nieuwe bomen dan voor het redden van oud bos. Een nieuwe studie in Science vergelijkt drie manieren voor bosbescherming en herstel.

De ongemakkelijke rekensom

Een boom planten voelt goed. Het is zichtbaar, tastbaar en politiek makkelijk te verkopen. Toch doet een nieuwe boom veel minder voor het regenwoud dan een boom die je gewoon laat staan.

Dat is de kern van het onderzoek dat op 17 september 2026 verscheen in het wetenschappelijke tijdschrift Science. Een internationaal team onder leiding van Lancaster University onderzocht welke aanpak per uitgegeven euro het meeste oplevert. Aan het onderzoek werkten wetenschappers uit het Verenigd Koninkrijk, Brazilië, Zweden en Australië mee.

De conclusie is helder. Wie geld heeft voor het regenwoud, kan dat bijna altijd beter besteden aan bescherming dan aan herstel.

Drie miljoen hectare onder de loep

De onderzoekers keken naar ruim 3 miljoen hectare land rond Santarém en Paragominas, in het noorden van Brazilië. Ze volgden de periode van 2010 tot 2020 met satellietbeelden.

In dat decennium werd bijna 160.000 hectare volledig ontbost. Nog eens 273.000 hectare werd verbrand of gekapt. Daartegenover groeide bijna 130.000 hectare weer uit tot bos.

Daarna stelden de wetenschappers een simpele vraag. Hoe had het gebied er in 2020 uitgezien met ander beleid? Ze bouwden computermodellen van drie alternatieve werelden. In de eerste werd alle ontbossing voorkomen. In de tweede werden alle houtkap en bosbranden gestopt. In de derde groeide nieuw bos sneller, tot het niveau van de doelen van de Braziliaanse overheid.

Om de gevolgen voor natuur en klimaat te schatten, gebruikten ze metingen uit 2010. Die waren gedaan op 381 plekken verspreid door het woud.

De onderzoekers keken niet direct naar uitstoot, maar naar koolstofopslag. Dat is de hoeveelheid koolstof die in 2020 vastlag in bomen, dood hout en de bosbodem. Hoe meer koolstof in het bos blijft, hoe minder er als CO2 in de lucht belandt. Eén ton koolstof komt overeen met ongeveer 3,7 ton CO2.

Bescherming wint met afstand

De uitkomsten verschillen sterk. Vergeleken met de werkelijke situatie in 2020 lag er bij het voorkomen van ontbossing 61 procent meer koolstof opgeslagen in het bos. De biodiversiteit lag 24 procent hoger.

Bij het stoppen van houtkap en branden bleef 47 procent meer koolstof in het bos. Voor biodiversiteit was het effect het grootst: 69 procent meer. Herstel bleef daar ver bij achter. Het extra bos legde 15 procent meer koolstof vast en zorgde voor 7 procent meer biodiversiteit.

“Bescherming moet verder gaan dan het vermijden van ontbossing,” zegt hoofdonderzoeker Leonardo Miranda van Lancaster University. “Het vermijden van bosverstoringen door bosbranden of houtkap leverde de grootste voordelen op voor de biodiversiteit van het bos.”

Waarom branden en houtkap zo zwaar wegen

Het verschil tussen kaalslag en verstoring heeft een logische verklaring. Bij volledige ontbossing komt veel meer van de koolstof uit bomen en bosbodem als CO2 in de lucht. Maar kaalslag vindt meestal plaats aan de randen van gebieden die al zijn ontgonnen. Daar leven al minder dieren. Het redden van die grond levert dus minder winst voor de biodiversiteit op.

Bij branden en houtkap ligt dat anders. Een verstoord bos houdt nog een groot deel van zijn koolstof vast. Maar deze verstoringen treffen juist afgelegen, intacte bossen. En daar zit de meeste natuur.

Dat past bij eerder onderzoek. In 2023 bleek uit een studie in Science dat zo’n 38 procent van het resterende Amazonewoud is aangetast door vuur, houtkap, randeffecten of extreme droogte. De uitstoot van die aantasting is even groot als die van ontbossing, of zelfs groter. In door mensen veranderde landschappen kan het evenveel biodiversiteit kosten als kaalslag. Hoofdauteur David Lapola waarschuwde dat tegen 2050 tot 70 procent van het resterende bos kan zijn aangetast als de wereld doorgaat met de huidige uitstoot.

Beschermen is ook veel goedkoper

De onderzoekers berekenden ook de kosten. Ze keken naar direct uitgegeven geld en naar gemiste inkomsten, zoals opbrengsten van gewassen op voormalige bosgrond.

Per uitgegeven Braziliaanse real leverde herstel maar een klein deel van de extra koolstofopslag en biodiversiteit op die bescherming opleverde. Herplanten op landbouwgrond was bovendien de duurste strategie van allemaal.

Politiek kan het makkelijker zijn om verlaten weiden opnieuw te beplanten. Grote bedrijven en grondspeculanten vertellen dat het lastiger is om van het bos af te blijven. Economisch en ecologisch is de keuze voor alleen herstel volgens de onderzoekers onverstandig.

“Investeren in nieuwe bossen heeft weinig zin als we tegelijkertijd falen in het beschermen van bestaande bossen,” zegt medeauteur Joice Ferreira van het Braziliaanse onderzoeksinstituut Embrapa. “Anders gieten we geld in een lekkende pot.”

Herstel blijft wel nodig

Dat betekent niet dat herplanten zinloos is. Herstel leverde vooral belangrijke voordelen op plekken waar het oorspronkelijke bos al verdwenen was. Geen enkele maatregel was op zichzelf effectief genoeg om het verlies in het hele gebied te keren.

Soms is bomen planten de enige oplossing, zoals de aanplant van nieuwe mangroven, in de Baros Beach mangrove conservation area, Yogyakarta, Indonesië, Aug. 3, 2024. Foto: iStock – talented young photographer

“Netto winst in biodiversiteit en koolstofopslag werd alleen bereikt wanneer beide vermijdingsmaatregelen werden uitgevoerd,” zegt Miranda. Het combineren van alle drie de maatregelen leverde de grootste winst op.

“Hoewel geen enkele strategie een wondermiddel is, leveren onze resultaten duidelijk bewijs dat we moeten beginnen met het prioriteren van de bossen die we nog over hebben,” aldus Miranda.

Ook de manier van herstellen maakt uit. Een wereldwijde analyse in Nature Ecology & Evolution van augustus 2026 laat zien dat natuurlijke verjonging een goedkoper alternatief is voor het planten van bomen. Daarbij krijgt bos de kans om met beperkte hulp zelf terug te groeien. Volgens die studie is er in de tropen 7,49 miljoen vierkante kilometer land waar dat kan. Als dat volledig terug zou groeien, kunnen de bomen in 30 jaar ongeveer 9,57 gigaton koolstof vastleggen. Die halen ze als CO2 uit de lucht. Het uitsterfrisico van bosafhankelijke soorten zou met zo’n 31 procent dalen.

Vuur is de nieuwe grote dreiging

De timing van de studie is niet toevallig. In 2026 is er een El Niño, en die maakt de droge tijd in de Amazone heter en langer.

“Dit is des te urgenter in dit jaar van El Niño,” zegt senior auteur Jos Barlow van Lancaster University. Hij pleit voor beleid en middelen om bosbranden te voorkomen en te bestrijden.

Recente cijfers van Global Forest Watch laten zien hoe groot die dreiging is. In 2024 ging een recordoppervlakte van 6,7 miljoen hectare tropisch oerbos verloren. Bijna de helft daarvan kwam door vuur. In 2025 daalde het verlies met 36 procent, tot 4,3 miljoen hectare. Dat is nog altijd 46 procent meer dan tien jaar geleden. Het komt neer op elf voetbalvelden per minuut.

Brazilië speelde een grote rol in die daling. Het land verminderde het verlies van oerbos zonder branden met 41 procent, tot het laagste niveau ooit gemeten. Maar een deel van de daling was volgens de onderzoekers een adempauze na een extreem brandjaar.

“Branden en klimaatverandering versterken elkaar,” zei Elizabeth Goldman van Global Forest Watch in april. “En met El Niño in aantocht voor 2026 zullen investeringen in preventie en bestrijding cruciaal zijn, nu extreme brandomstandigheden de norm worden.”

De koolstofmarkt betaalt voor het omgekeerde

Veel geld voor bossen komt niet van overheden, maar uit de handel in koolstofcredits. Bedrijven kopen die credits om hun eigen uitstoot te compenseren. Eén credit staat voor één ton CO2 die is vermeden of uit de lucht is gehaald.

Voor bossen bestaan er grofweg twee soorten. Bij REDD+ projecten verdien je credits door ontbossing en aantasting te voorkomen. Dat zijn vermijdingscredits. Bij herbebossing verdien je credits voor de CO2 die nieuwe bomen opnemen. Dat zijn verwijderingscredits.

Hier wringt het. De studie in Science zegt dat bescherming per euro veel meer oplevert. En op de markt is het redden van bestaand bos juist goedkoop. Herbebossing is juist veel duurder. Volgens ratingbureau Sylvera kost een REDD+ credit in 2026 gemiddeld 6 dollar. Een credit voor herbebossing kost gemiddeld 22 dollar.

Er zijn twee redenen voor dat verschil. De eerste is een vertrouwenscrisis. De tweede is de groeiende vraag naar verwijdering.

Hete lucht en een vertrouwenscrisis

In 2023 publiceerde een team onder leiding van Thales West van de Vrije Universiteit Amsterdam een studie in Science. Zij onderzochten 26 REDD+ projecten in zes landen. Bij de meeste projecten vonden ze geen bewijs dat ontbossing echt afnam. Naar schatting 90 procent van de credits compenseerde geen echte uitstoot.

Het probleem zat in de uitgangssituatie. Projectontwikkelaars schatten zelf hoeveel bos er zonder hun project zou zijn verdwenen. Die schattingen waren vaak veel te hoog. Hoe hoger de schatting, hoe meer credits een project kan verkopen.

“We houden onszelf voor de gek als we deze compensaties kopen,” zei West. “Individuen en organisaties geven miljarden dollars uit aan een strategie om klimaatverandering te beperken die niet werkt.”

De studie bleef niet onbetwist. Een groep wetenschappers onder leiding van Ed Mitchard stelde dat de methode ernstige fouten bevatte en vroeg om terugtrekking of grote herziening. “Het dreigt de financiering af te snijden voor het beschermen van kwetsbare tropische bossen tegen vernietiging, terwijl de financiering juist snel moet groeien,” zei Mitchard.

Toch veranderde de markt. Kopers werden kritischer. Prijzen van laag beoordeelde REDD+ credits daalden, terwijl goed beoordeelde herbebossingsprojecten terrein wonnen.

Waarom de markt nieuwe bomen verkiest

Er speelt nog iets. Bedrijven die naar netto nul streven, moeten hun resterende uitstoot uiteindelijk uit de lucht halen. Vermijdingscredits alleen zijn daarvoor niet genoeg. Daarom groeit de vraag naar verwijdering, en die krijgt een hogere prijs.

Een boom die CO2 opneemt, is bovendien makkelijker te meten dan ontbossing die niet is gebeurd. Je hoeft geen denkbeeldige wereld te bouwen. Dat maakt herbebossing aantrekkelijk voor kopers die geen risico willen lopen.

Maar juist daar botst de markt met de nieuwe studie. Een credit meet alleen tonnen CO2. Biodiversiteit telt niet mee. En het stoppen van branden en houtkap, de maatregel met de grootste winst voor de natuur, komt in die rekensom nauwelijks tot zijn recht.

Nieuwe bomen lopen bovendien zelf risico. Miranda waarschuwt dat gecombineerde maatregelen belangrijker worden naarmate het klimaat verandert. “Vooral omdat bosherstel bijzonder kwetsbaar kan zijn voor bosbranden,” zegt hij. Brandt een aangeplant bos af, dan komt de opgeslagen koolstof weer als CO2 in de lucht.

De vrijwillige koolstofmarkt is ook te klein om het probleem op te lossen. In 2025 werden credits voor 157 miljoen ton ingeleverd, 7 procent minder dan een jaar eerder.

Een fonds dat betaalt voor staand bos

Brazilië zoekt daarom een andere route. Tijdens de klimaattop COP30 in Belém lanceerde het land in november 2025 de Tropical Forest Forever Facility, kortweg TFFF. Dat fonds verkoopt geen credits. Het betaalt landen voor elke hectare tropisch bos die blijft staan.

“Bossen zijn staand meer waard dan gekapt,” zei president Lula bij de lancering.

Landen krijgen tot 4 dollar per hectare per jaar. Maar voor elke gekapte hectare volgt een flinke korting, van 400 tot 800 dollar. Bos dat door vuur is aangetast telt mee als 35 hectare verlies. Minstens 20 procent van het geld moet naar inheemse volken en lokale gemeenschappen.

Dat sluit opvallend goed aan bij de nieuwe studie. Het fonds beloont bestaand bos, en straft ook aantasting door brand. Omdat het per land werkt, kan kap zich niet simpelweg verplaatsen naar het volgende dal.

“De grote innovatie is het creëren van een prikkel die een ontmoediging in het mechanisme zelf bevat,” zegt Tasso Azevedo, een van de bedenkers.

Er is ook kritiek. Vier dollar per hectare is weinig vergeleken met sojateelt, die in Brazilië meer dan 300 dollar per hectare per jaar kan opleveren. En het geld komt nog niet snel genoeg binnen. Het fonds heeft ongeveer 7,3 miljard dollar opgehaald, maar wil eind 2026 op 10 miljard zitten. Lukt dat niet, dan kan een toezegging van Noorwegen van 3 miljard dollar vervallen. Nederland zit in het tijdelijke bestuur van het fonds.

Wat betekent dit?

De boodschap van de studie is eenvoudig. Een bos dat er al staat is veel meer waard dan een bos dat nog moet groeien. In oud bos ligt meer koolstof opgeslagen en het heeft meer soorten en meer veerkracht. Een jong bos heeft decennia nodig om dat in te halen, en is intussen kwetsbaar voor vuur.

Wie het regenwoud wil helpen, begint dus met bescherming. En die bescherming moet verder gaan dan het tegenhouden van bulldozers. Ook de stille aantasting door branden en houtkap moet stoppen. Herstel is daarna de logische volgende stap, vooral waar al bijna niets meer over is.

Voor de koolstofmarkt ligt er een lastige opdracht. Die beloont nu vooral wat makkelijk te meten is, niet wat het meeste oplevert. Zolang beschermingscredits een slechte naam hebben, stroomt het geld naar nieuwe bomen. Betrouwbaardere methodes voor bescherming en fondsen zoals het TFFF kunnen die balans herstellen. Of dat lukt, hangt vooral af van de vraag of rijke landen hun portemonnee trekken.