Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Arecibo verloor in 2020 zijn 900 ton zware instrumentenplatform, dat door de 305 meter brede radioschotel stortte. De ooit grootste radiotelescoop ter wereld was toen al afgeschreven. Wat de kabels fataal werd, bleef nog jaren een vraag.
De Arecibo telescoop in betere tijden. Foto: iStock – dennisvdw
Een kabel die het begeeft klinkt als een reparatieklus. Bij een bouwwerk van deze schaal kan één zwakke plek alles op scherp zetten. De Arecibo-telescoop in Puerto Rico was sinds 1963 een technisch wonder en bleef tot 2016 de grootste radiotelescoop met één schotel ter wereld, totdat China’s FAST hem voorbijstreefde. Toen orkaan Maria in 2017 over het eiland trok, kreeg de al verouderende constructie bovendien zwaar weer te verduren. Een observatorium dat 57 jaar dienstdeed bleek uiteindelijk kwetsbaar.
De breuken kwamen sneller op elkaar dan verwacht
De ellende begon al op 10 augustus 2020. Een extra draagkabel brak, sloeg een gat in de reflector en maakte meteen duidelijk hoe weinig speelruimte er nog was in de constructie.
Op 6 november begaf vervolgens een hoofdkabel het. Die tweede breuk veroorzaakte nieuwe schade en maakte het platform boven de schotel zo instabiel dat ingenieurs het niet veilig meer konden vastzetten.
- 10 augustus 2020: een extra kabel brak.
- 6 november 2020: een hoofdkabel faalde.
- 19 november 2020: de eigenaar besloot de telescoop buiten gebruik te stellen.
De National Science Foundation, de eigenaar van het terrein, koos op 19 november voor ontmanteling. De schade was volgens de betrokken ingenieurs te groot om het gevaarte nog verantwoord te stabiliseren.
Een wereldrecord was toen al geschiedenis
Luchtfoto van de ingestorte Arecibo Observatory, met zichtbare puinresten en delen van de metallische telescoopstructuur in het midden van de krater. Beeld: Wikimedia Commons.
Arecibo had 57 jaar gewerkt toen het platform uiteindelijk neerkwam. De vaste, komvormige telescoop was ooit een technisch hoogstandje: één enorme schotel die radiosignalen uit de ruimte kon opvangen.
In juli 2016 verloor Arecibo zijn titel als grootste radiotelescoop met één schotel. Die ging naar FAST, de Chinese telescoop met een diameter van 500 meter. Arecibo bleef met 305 meter indrukwekkend, maar was al vier jaar geen recordhouder meer toen de kabels het begaven.
Goed om te weten
FAST is nog altijd de grootste radiotelescoop ter wereld met één schotel. De naam staat voor Five-hundred-meter Aperture Spherical Telescope.
Grote radiotelescopen werken vaak samen met andere instrumenten, maar een vaste schotel van deze omvang kun je niet zomaar vervangen door een paar kleinere installaties.
Orkaan Maria versnelde een probleem dat al jaren groeide
Orkaan Maria trok in 2017 over Puerto Rico en beschadigde de kabelconstructie verder. De storm was niet de enige oorzaak van de instorting, maar versnelde wel de slijtage die al in het systeem zat.
Bij bruggen, windparken en satellietinstallaties speelt hetzelfde basisprobleem: schade stapelt zich soms jarenlang op voordat er iets zichtbaar breekt.
Bij Arecibo zat de zwakke plek diep in de kabelverbindingen. Daardoor was het risico lastig te zien met een gewone inspectie van buitenaf.
De boosdoener zat in het zink
Een onderzoek van de National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine wees in 2024 op versnelde zinkkruip, een langzaam vervormingsproces waarbij zink in een metalen verbinding onder langdurige belasting steeds verder meegeeft.
Het ging om de metalen houders aan de uiteinden van de draagkabels. In die zogeheten kabelmoffen vervormde het zink ongekend snel, waardoor de kabels hun houvast verloren.
De onderzoekers noemden die combinatie van langdurige corrosie en versnelde vervorming uitzonderlijk. De constructie kon er aan de buitenkant nog stevig uitzien, terwijl de verbinding van binnen al verzwakte.
Ramon Lugo, directeur van het Florida Space Institute van de University of Central Florida, bevestigde dat het platform rond 8.00 uur lokale tijd neerkwam. Bij de instorting raakte niemand gewond.
Over het onderzoek
De National Science Foundation beheerde Arecibo vanaf de beginjaren en maakte in oktober 2022 bekend dat de radiotelescoop niet zou worden herbouwd.
Het rapport over de instorting van de National Academies bracht de kabelbreuken, de langdurige aantasting en de schade door orkaan Maria samen in één technische analyse, die in november 2024 verscheen.
