Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Verzilte landbouwgrond is wereldwijd een groeiend probleem. Zout water verdringt zoet water in de bodem en dat is slecht nieuws voor de meeste gewassen. Nederland merkt dat dit jaar extra goed, want 2026 is uitzonderlijk droog en dat versnelt de verzilting in de delta. Gelukkig werken wetenschappers ook aan oplossingen. Een recente studie naar tomaten laat zien hoe een simpele spray de zoutstress flink kan beperken.
Tomaten zoutbestendig maken. Foto: iStock – DuxX
Wat is verzilting precies?
Verzilting betekent dat er te veel zout in de bodem of in het grondwater terechtkomt. Dat zout komt meestal van de zee. Nederland ligt grotendeels in een delta, vaak onder of net boven zeeniveau. Daardoor kan zout water relatief makkelijk het land indringen. Dat gebeurt via de rivieren, via de bodem, en via het grondwater.
Normaal houdt zoet rivierwater het zoute zeewater op afstand. De Rijn en de Maas duwen als het ware tegen de zee in. Voeren die rivieren weinig water aan, dan krijgt het zoute water meer ruimte. Het dringt dan verder landinwaarts door.
Wereldwijd is verzilting al een enorm probleem. Zoute bodems treffen zo’n 3,2 miljoen vierkante mijl landbouwgrond, ongeveer de oppervlakte van Australië. Tomaten zijn daarbij extra kwetsbaar. Ze staan bekend als een gewas dat slecht tegen zout kan.
Droogte 2026 versterkt de verzilting in Nederland
Dit jaar loopt Nederland tegen de grenzen van dat systeem aan. Het neerslagtekort lag begin augustus al rond de 251 millimeter, met een verwachte verdere stijging. Daarmee komt 2026 in de buurt van het extreem droge jaar 2018. Sommige metingen wijzen zelfs op een van de droogste jaren ooit gemeten.
Door de droogte voeren de Rijn en de Maas minder water aan. Het landelijke droogteoverleg riep half juli daarom fase 2 uit, het niveau waarbij een feitelijk watertekort is vastgesteld. De zoutconcentraties in de Oude Maas, de Nieuwe Maas en bij de monding van de Hollandsche IJssel en de Lek liepen op. Ook in het Noordzeekanaal steeg de chlorideconcentratie, al bleef die nog onder de waarschuwingsgrens.
Zeeland en de hoge zandgronden in Noord-Brabant, Limburg en Oost-Nederland zijn het zwaarst getroffen. In delen van Zeeland is er nauwelijks toegang tot zoet oppervlaktewater of grondwater. Waterschappen zetten daarom noodpompen in, breiden onttrekkingsverboden uit en voeren extra water aan waar dat kan.
Gevolgen voor boeren en gewassen
Voor de landbouw is de situatie inmiddels als ernstig bestempeld in de landelijke droogtemonitor. Gewassen zoals aardappelen en uien lopen schade op door de combinatie van droogte en verzilting. Beregening met grondwater biedt maar deels uitkomst. In steeds meer gebieden gelden beperkingen op het onttrekken van water, juist om de grondwatervoorraad niet verder uit te putten.
Ook op Europese schaal lopen de opbrengstverwachtingen terug. Aanhoudende hitte en neerslagtekorten versnellen de afrijping van gewassen in grote delen van Europa, met lagere opbrengsten tot gevolg.
Een spuitbus tegen zoutstress: hoop uit de tomatenteelt
Terwijl het probleem groeit, komt er ook onderzoek naar praktische oplossingen. Een team onder leiding van Hamidreza Sharifan, verbonden aan Florida Atlantic University, ontwikkelde een spray voor tomatenplanten die zoutstress aanzienlijk vermindert. De spray combineert twee stoffen: mangaanoxide nanodeeltjes en chitosan, een stof die onder andere uit schaaldierschillen wordt gewonnen.
In kasproeven kregen twee groepen tomatenplanten te maken met matige en hoge zoutstress in de bodem. Eén groep werd behandeld met de spray, de andere niet. De onbehandelde planten kregen minder biomassa en minder fotosynthetiserende pigmenten, zoals chlorofyl en carotenoïden. Ook vertoonden ze meer tekenen van celschade.
De besproeide planten deden het opvallend beter. Hun wortels wogen 55 procent meer dan die van de onbehandelde planten. De hoeveelheid fotosynthetiserende pigmenten steeg met 25 tot 91 procent. De aanwezigheid van beschermende antioxidanten nam met 100 tot 300 procent toe.
Volgens Sharifan activeren de mangaandeeltjes de eigen antioxidantenzymen van de plant, waardoor oxidatieve schade wordt beperkt. Chitosan werkt meer als een beschermende laag. Het helpt de plant water vast te houden, stabiliseert celmembranen en ondersteunt de zout waterbalans in de plant. Volgens de onderzoeker versterken de twee stoffen elkaar. Sproeien op de bladeren werkt bovendien sneller dan een behandeling via de wortels, omdat het zout in de bodem dan niet eerst omzeild hoeft te worden.
De resultaten zijn veelbelovend, maar zijn tot nu toe alleen onder gecontroleerde kasomstandigheden getest. De volgende stap is een proef in het veld, om te zien of de spray ook standhoudt onder wisselende groeiomstandigheden. Volgens de onderzoekers is het idee niet om het zout rechtstreeks te bestrijden, maar om de plant zelf beter bestand te maken tegen stress. Dat zou de behandeling ook geschikt kunnen maken voor een lage dosering, en dus relatief betaalbaar voor boeren.
Wat betekent dit voor Nederland?
Nederlandse boeren hebben dit jaar vooral te maken met acute droogte en watertekorten. Dat los je niet op met een plantenspray alleen. Toch is de tomatenstudie interessant voor de langere termijn. Als een lage dosis nanodeeltjes en chitosan gewassen inderdaad beter bestand maakt tegen zout, dan kan dat op termijn ook relevant worden voor Nederlandse akkerbouwgewassen op verzilte grond, zoals aardappelen en uien.
Voorlopig blijft het beheer van zoet water de belangrijkste manier om verzilting in Nederland tegen te gaan. Denk aan onttrekkingsverboden, extra wateraanvoer en het vasthouden van zoet water in de bodem. Onderzoek zoals dat naar de tomatenspray laat wel zien dat er, naast waterbeheer, ook op plantniveau nieuwe hulpmiddelen in ontwikkeling zijn. Voor een land dat steeds vaker met droge zomers te maken krijgt, is dat een welkome aanvulling.
