Nieuwe metingen van de klimaatdienst Copernicus zetten de oceaan opnieuw op scherp, terwijl Europa al langer te maken heeft met aanhoudende klimaatveranderingen. In de Middellandse Zee liggen de temperaturen lokaal tot 6 à 8 °C hoger dan gebruikelijk, en ook de Noordzee is ongeveer 3 °C warmer dan dertig jaar geleden. Aan de Belgische kust loopt sinds februari zelfs een mariene hittegolf die al 144 dagen duurt, een uitzonderlijke belasting voor zeeleven en kustgebieden. Carlo Buontempo van Copernicus noemt de trends verontrustend, omdat een warmere oceaan meer energie in het weersysteem pompt en het risico op krachtige stormen en andere extremen vergroot.
Oceanen warmer dan ooit gemeten
De recordreeks die Copernicus nu registreert, staat niet op zichzelf: minder dan 1 maand geleden waarschuwde een VN-rapport al dat de druk op oceanen en mariene ecosystemen toeneemt en internationale samenwerking urgenter wordt. Die politieke alarmbel krijgt nu een fysiek ijkpunt door de gemeten juni-waarden, die op wereldschaal hoger uitkomen dan eerdere juni-metingen.
Copernicus koppelt de sprong niet alleen aan de langjarige opwarming door broeikasgassen, maar ook aan de opbouw van een (super) El Niño, waarvan de intensiteit volgens onderzoekers richting het hoogste niveau in meerdere decennia kan gaan. In een toelichting van het Europees Centrum voor Weersvoorspellingen op Middellange Termijn (ECMWF) zegt Carlo Buontempo, directeur van de Copernicus Climate Change Service: “De huidige omstandigheden zouden het begin kunnen signaleren van een nieuwe fase die ons opnieuw naar onbekend terrein leidt. Met oceaantemperaturen op zulke niveaus en de komst van El Niño is het waarschijnlijk dat in de komende maanden opnieuw temperatuurrecords zullen worden gebroken.”
Opvallend is dat Copernicus het vorige maximum in deze meetreeks nog maar 2 jaar geleden noteerde, in juni 2024. Toen liep El Niño juist op zijn einde, wat de vraag op scherp zet hoe sterk de combinatie van een verder opwarmende oceaan en een opbouwende El Niño deze keer kan uitpakken.
Waar het het hardst schuurt: van Middellandse Zee tot Noordzee
Naast het wereldgemiddelde springen regionale signalen eruit die in Europa direct voelbaar zijn. Copernicus ziet in delen van de Middellandse Zee lokale afwijkingen die zo groot zijn dat ze in één zomer het verschil kunnen maken tussen ‘warm’ en ‘ontwrichtend’ voor kustecosystemen die al onder stress staan.
Ook dichter bij Nederland stapelen de indicatoren zich op: de temperatuur in de Noordzee ligt ten opzichte van 30 jaar geleden structureel hoger, wat gevolgen heeft voor soorten die afhankelijk zijn van koelere omstandigheden. Voor de Belgische kust werd sinds februari een aaneengesloten mariene hittegolf gemeten die 144 dagen duurde, een duur die voor het ondiepe kustwater uitzonderlijk lang is.
Wat warmer water doet met weer, waterveiligheid en zee-ecologie
Warmer oppervlaktewater houdt de atmosfeer langer warm en kan stormen krachtiger maken, omdat extra warmte en vocht als brandstof werken in het weersysteem. Copernicus wijst daarnaast op sterkere verdamping, wat de kans op extreme neerslag en overstromingen vergroot, vooral wanneer vochtige lucht boven land botst op fronten.
Diezelfde warmte werkt door richting de polen: versneld smeltend ijs en een sterkere stijging van de zeespiegel horen bij de reeks effecten die Copernicus nu nadrukkelijker benoemt. Voor Nederland en België is dat geen abstract risico: beide landen liggen met grote delen onder of rond zeeniveau en zijn daarmee direct afhankelijk van kustbescherming en tijdige waarschuwingen bij stormopzet.
Onder water stapelt de schade zich vaak minder zichtbaar op. Mariene hittegolven vergroten de druk op ecosystemen en voedselketens, waardoor visbestanden en kwetsbare leefgebieden sneller uit balans kunnen raken, zeker wanneer warmtestress langer dan een seizoen aanhoudt.
El Niño als versneller bovenop een warmere basis
De rol van El Niño is in de Copernicus-duiding vooral die van versneller: een natuurlijke schommeling die bovenop de langjarige opwarming extra pieken kan veroorzaken. Het feit dat het vorige meetmaximum in juni 2024 viel terwijl El Niño toen juist afzwakte, maakt de huidige opbouwfase extra relevant voor de komende maanden.
Daar komt bij dat Copernicus eerder al uitzonderlijk hoge waarden in de Atlantische Oceaan signaleerde, met een record in augustus 2023 waarna de oververhitting van het oppervlaktewater opvallend lang aanhield. Zulke ‘achtergrondwarmte’ vergroot de kans dat tijdelijke fenomenen, zoals El Niño, sneller doorwerken naar records en extremen.
Wetenschappers proberen die samenloop beter te vangen in modellen, juist omdat regionale effecten zoals mariene hittegolven in kustzeeën sneller kunnen oplopen dan het wereldgemiddelde. Copernicus publiceert daarom dagelijks wereldwijde gegevens over de zeeoppervlaktetemperatuur, bedoeld voor vroegtijdige signalering en vergelijking tussen regio’s.
Wat staat Europa te wachten richting de winter?
Copernicus verwacht dat de combinatie van uitzonderlijk warme oceaanoppervlakken en een opbouwende El Niño de kans op nieuwe records de komende maanden vergroot, met doorwerking richting extremere weersomstandigheden. Dat maakt de periode tot en met de komende winter een test voor monitoring en vroegtijdige waarschuwingen, zeker in kustgebieden waar waterveiligheid en ecologische kwetsbaarheid samenkomen.
Voor Europese overheden ligt een praktische vervolgstap in het strakker koppelen van dagelijkse oceaandata aan operationele besluiten, van kustbeheer tot natuurmonitoring. Copernicus Marine en Copernicus Climate Change Service bieden daarvoor al doorlopende datasets en updates via hun dagelijkse zeeoppervlaktedata, terwijl de VN inzet op bredere internationale afstemming via het VN-rapport over oceaandruk.
De open vraag voor beleid en wetenschap is nu vooral timing: als juni 2024 al een maximum opleverde bij een uitdovende El Niño, hoeveel extra ruimte voor nieuwe pieken zit er dan in een seizoen waarin El Niño juist aantrekt en de Atlantische basiswarmte sinds augustus 2023 hoog blijft?
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
