Waarom lijkt hitte bij de één niets te doen en bij de ander wel? Onderzoekers wijzen naar verschillen in ons DNA, onder meer rond het TRPV1-gen en Heat Shock Proteins.
Terwijl hittegolven in Nederland en de rest van Europa vaker en zwaarder worden, valt steeds weer op hoe ongelijk mensen erop reageren: de één blijft functioneren, de ander raakt snel oververhit. Onderzoekers proberen dat verschil te ontrafelen met een mix van genetische aanwijzingen, lichaamsprocessen en de invloed van omgeving en gewenning. Een rapport uit 2023 van de Universiteit van Cambridge wijst daarbij op een rol voor specifieke genen, naast factoren als leeftijd en bestaande aandoeningen. Ook studies van onderzoekers als Orlando Laitano leggen de nadruk op acclimatisatie en hoe het lichaam zich aan herhaalde hitte kan aanpassen.
Hittebestendigheid is een optelsom, geen enkel knopje
Het rapport van de PHG Foundation, een health-policy denktank verbonden aan de Universiteit van Cambridge, geschreven door Chantal Babb de Villiers en Joanna Janus (2023), beschrijft warmtetolerantie als het resultaat van een complex samenspel van biologische mechanismen. Genetische aanleg hoort daarbij, maar het gewicht van die genetische component is nog lastig te kwantificeren. Een risicoprofiel op basis van alleen DNA bestaat voorlopig niet.
Dezelfde analyse plaatst de genetische puzzelstukken naast factoren als acclimatisatie, gezondheid en fysieke conditie. Het verschil tussen mensen zit in meerdere systemen die tegelijk kunnen meewerken of tegenwerken. Een paar graden extra kan dan nét de grens worden.
“De huidige gegevens suggereren dat de reactie op hitte wordt beïnvloed door zowel fysiologische als genetische factoren, maar ons begrip van de bijdrage van genetica blijft beperkt.” (PHG Foundation, rapport 2023)
TRPV1 en Heat Shock Proteins: twee routes in het lichaam
Een vaak genoemde kandidaat is TRPV1, een gen dat codeert voor een receptor op sensorische neuronen. Die receptor wordt geactiveerd door hoge temperaturen, maar ook door capsaïcine, de stof die chilipepers scherp maakt. De koppeling tussen prikkel voelen en temperatuur reguleren maakt TRPV1 interessant, al is het bewijs voor een directe rol in hittebestendigheid nog niet rond.
Een literatuuroverzicht uit 2025 in The Journal of Physiological Sciences, van Matthew N. Cramer en collega’s, stelt dat TRPV1 mogelijk betrokken is bij bepaalde mechanismen van thermoregulatie, maar dat die mechanismen nog onvolledig begrepen zijn. De auteurs schrijven ook dat de invloed op het kunnen verdragen van een hittegolf niet is aangetoond.
- TRPV1: receptor op sensorische neuronen, geactiveerd door hitte en capsaïcine.
- Heat Shock Proteins: eiwitten die cellen beschermen bij thermische stress.
Goed om te weten
Heat Shock Proteins worden aangemaakt wanneer de lichaamstemperatuur stijgt en helpen beschadigde cellulaire eiwitten te herstellen, volgens een overzicht uit 2025 in Physiology.
Cellulaire schokdempers lijken beter onderbouwd
Waar TRPV1 vooral een veelbelovende verdachte is, zijn Heat Shock Proteins (HSP) steviger verankerd in de literatuur over hittestress. Een review uit 2025 in Physiology beschrijft HSP als belangrijke beschermers op celniveau tijdens thermische stress, die schade aan eiwitten beperken en herstel ondersteunen. Dat mechanisme past bij wat artsen en fysiologen zien bij oververhitting, waar eiwitten en cellen onder druk komen te staan.
Onderzoekers richten zich op variatie in de mate waarin mensen HSP aanmaken, oftewel verschillen in expressie. Als die expressie per persoon aantoonbaar uiteenloopt, ontstaat een route naar beter begrip van waarom de één na een hete dag herstelt en de ander doorschiet richting uitputting.
Acclimatisatie en gezondheid: hier ligt het hardste bewijs
De best gedocumenteerde factor blijft acclimatisatie, waarbij het lichaam verandert na meerdere dagen blootstelling aan warmte. Orlando Laitano en collega’s vatten warmtetolerantie samen als een multifactorieel kenmerk, waarin fysiologie, cellulaire adaptaties, conditie en omgeving elkaar beïnvloeden.
Na enkele dagen warmte gaat het lichaam eerder zweten, neemt het bloedvolume toe, verliest het minder natrium en blijft de interne temperatuur makkelijker stabiel. Dat helpt verklaren waarom mensen die geregeld aan hoge temperaturen blootstaan vaak meer marge hebben op piekdagen.
De medische kwetsbaarheid is in een review uit 2022 in Physiological Reviews afgebakend, met hogere leeftijd, hart- en vaatziekten, diabetes, obesitas en bepaalde medicijnen als factoren die mechanismen van thermoregulatie verstoren en het risico op complicaties bij extreme hitte vergroten. Het gaat om herkenbare groepen die al in zorgdossiers en bij huisartsen in beeld zijn.
Voor beleid en preventie in Nederland en Europa volgt daaruit een onderzoeksagenda met minder nadruk op één genetische marker en meer op combinaties van meetbare processen, zoals zweetrespons en herstel op celniveau. Teams proberen vast te stellen of verschillen in HSP-expressie de variatie in warmtetolerantie tussen individuen mede verklaren.
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
