Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Een studie uit 2025 laat zien dat het opruimen van herfstbladeren de voorjaarsuitkomst van overwinterende geleedpotigen met 17 procent vermindert. Juist onder struiken en in borders kan die rommelige laag dus meer leven bewaren dan je denkt.
Een moeder en dochter spelen in de afgevallen herfstbladeren. Foto: iStock – Maksym Belchenko
De bladblazer maakt korte metten met die natte hoop in de border, maar juist daar speelt de winter zich af voor veel klein leven. Onder afgevallen bladeren wachten onder meer vlinders en motten op het voorjaar, en een studie uit maart 2025 zag hun aantallen na bladverwijdering met ongeveer 40 tot 45 procent dalen. Ook voor egels is zo’n rommelig hoekje onder een struik meer dan tuinafval: Natuurmonumenten raadt er een hoop bladeren en takjes aan als winterplek. Op gras en opritten kun je bladeren vanwege gladheid beter wel weghalen, maar de grens tussen netjes en te netjes blijkt ecologisch verrassend belangrijk.
Onder die natte laag wacht het voorjaar
Vlinders brengen de winter door tussen takken, afgevallen bladeren en in holle bomen. Vanaf eind maart komen ze weer tevoorschijn, precies op het moment dat een opgeruimde border er voor ons vaak weer strak uit moet zien.
Veel soorten zijn voor die winterplek behoorlijk kieskeurig. Na bladverwijdering bleven er minder soorten over die als larve ín een blad leven, als larve overwinteren of juist in verkleurde bladeren schuilen. Die groep overwinterende geleedpotigen, dieren met een uitwendig skelet zoals insecten en spinnen, raakt zo zijn vaste winterdek kwijt.
De gevolgen liepen in de Amerikaanse tuinstudie flink uiteen per diergroep. Spinnen namen met 67 procent af en kevers met 24 procent. Dat laat zien dat een hoop bladeren meer is dan een toevallig schuilplekje voor een paar vlinders.
Egels zoeken een warme, droge plek
Voor een egel begint de voorbereiding al in de herfst. Hij eet zich dan vol met slakken, regenwormen, vruchten en paddenstoelen, omdat er tijdens de winterslaap veel minder voedsel te vinden is. Een goed gevulde egel heeft daardoor meer kans de winter door te komen.
Museum De Bastei adviseert voor egels een bladlaag van minstens 0,5 meter dik. Zo’n pakket blijft warm en houdt regen buiten. In strak betegelde tuinen vinden egels volgens het museum vaak helemaal geen plek om te overwinteren.
Goed om te weten
Een egelplek hoeft geen kant-en-klaar egelhuis te zijn: een dikke laag bladeren en takjes onder een heg of struik kan al voldoende beschutting geven.
De bodem eet gewoon mee
Bladeren verdwijnen ook niet zomaar in de grond. Bodembioloog Ron de Goede van Wageningen University & Research wijst erop dat regenwormen en pissebedden dood organisch materiaal eten. Daarmee vormen ze een belangrijk deel van het bodemleven dat een tuin draaiend houdt.
IVN noemt nog een praktisch voordeel: een laag bladeren houdt de bodem vochtig. Dat helpt bomen onder meer om een strenge winter beter door te komen, en voorkomt dat kale grond in de winter onbeschermd ligt.
De bladblazer jaagt meer weg dan blad
Een bladblazer maakt het verschil extra groot, omdat hij dieren uit de strooisellaag kan blazen of beschadigen. Het Duitse ministerie van Milieu adviseerde particulier gebruik te ontmoedigen, al achtte het ministerie een algemeen verbod destijds niet mogelijk door Europese regels.
“Het gebruik van bladblazers kan ook dodelijk zijn voor insecten die tussen de bladeren leven”, aldus het Duitse ministerie van Milieu.
Voor Nederlandse tuinen zit de praktische winst vooral in minder rigoureus opruimen. De Goede noemt bladblazers schadelijk voor het bodemleven, omdat voedsel en de dieren die ervan leven door elkaar worden gejaagd.
Over de studie
De cijfers komen uit onderzoek van Max Ferlauto en Karin Burghardt van het Department of Entomology van de University of Maryland. Hun onderzoek naar bladverwijdering in tuinen verscheen in maart 2025 in Science of the Total Environment.
De onderzoekers keken naar wat er in het voorjaar uit de winterlaag tevoorschijn komt nadat herfstbladeren waren weggehaald. Zo werd zichtbaar hoeveel leven er al onder de bladeren klaarzit voor het volgende seizoen.
