Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De Bourane zette in 1988 als eerste ruimtependel ooit volledig automatisch voet op de landingsbaan. Veertien jaar later kwam het Sovjet-icoon aan zijn einde in Baikonoer, samen met acht arbeiders.
De lancering van een space shuttle. Foto: iStock – 1971yes
De Bourane was bedoeld als het Sovjetantwoord op de Amerikaanse spaceshuttle, een project dat tientallen miljarden dollars kostte en technisch zijn tijd vooruit was. Op 15 november 1988 maakte de onbemande pendel twee rondjes om de aarde en landde hij onder lastige wind vrijwel precies op de baan. Daarna verdween het toestel in gebouw 112 op de kosmodroom van Baikonoer, een kolossale maar slecht waterdichte hangar die na de val van de Sovjet-Unie steeds verder verloederde. Wat daar op 12 mei 2002 gebeurde, laat zien hoe kwetsbaar zelfs de meest indrukwekkende technologische erfenis wordt zodra onderhoud en verantwoordelijkheid verdwijnen.
Meer dan 1.000 bedrijven bouwden aan een pendel zonder toekomst
De bouw van Bourane begon in 1980. Vier jaar later rolde het eerste ruimtevaartuig op ware grootte uit de fabriek, na een gezamenlijke inspanning van meer dan 1.000 bedrijven uit de hele Sovjet-Unie.
De plannen waren groot. Bourane moest uiteindelijk tot tien kosmonauten kunnen meenemen, terwijl een tweede vlucht al voor 1993 op de kalender stond. Die missie kwam er niet: na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie droogde het geld op en werd het programma dat jaar officieel stopgezet.
- De pendel was gebouwd als tegenhanger van het Amerikaanse spaceshuttleprogramma.
- Het programma kostte omgerekend enkele tientallen miljarden dollars.
- Bourane was het enige ruimtevaartuig uit de reeks dat ooit in de ruimte kwam.
Een hangar die regen niet aankon
De Bourane ruimtependel met witte fuselage en zwarte onderkant is gemonteerd op een zwarte steunstructuur, zichtbaar tegen blauwe hemel. Beeld: Wikimedia Commons.
In gebouw 112 stond Bourane boven op een maquette van de Energia-raket die hem de ruimte in had gebracht. De hangar was 70 meter hoog, 120 meter lang en 80 meter breed, ongeveer zo hoog als een gebouw van ruim twintig verdiepingen.
In het droge gebied rond Baikonoer regent het maar een paar dagen per jaar. De bouwers kozen daarom vooral voor isolatie tegen grote temperatuurverschillen, en veel minder voor een waterdicht dak.
Het isolatiemateriaal werkte als een spons zodra er water binnendrong. Jaren zonder goed onderhoud maakten dat probleem steeds groter, terwijl de financiële chaos na 1991 ook het beheer van de ruimtevaartlocatie raakte.
Goed om te weten
Energia was een zware draagraket, bedoeld om grote ladingen zoals Bourane in een baan om de aarde te brengen. Het model onder de pendel ging bij de instorting eveneens verloren.
Drie dakdelen kwamen tegelijk naar beneden
In de maanden vóór 12 mei 2002 had het uitzonderlijk veel geregend. Het dak nam zoveel water op dat de constructie te zwaar werd, juist terwijl onderhoudsploegen probeerden de schade te herstellen.
Drie van de vijf dakdelen bezweken op die zondagmorgen. De arbeiders op het dak vielen over een hoogte van zeven verdiepingen tussen beton en staal, waardoor hulpverleners vrijwel niets meer konden uitrichten.
De instorting verwoestte Bourane volledig, samen met de Energia-maquette. Voor de slachtoffers was er geen ontsnappen aan.
Een verantwoordelijke van de ruimtevaartsector wees destijds ook op bouwfouten uit de jaren 1970 en 1980, toen grote projecten onder politieke druk snel af moesten zijn.
Ptichka ontsnapte wel aan hetzelfde lot
Na de ramp verhuisden de beheerders de tweede afgewerkte orbiter, Ptichka, naar een naastgelegen gebouw. Daar staat ook een testmodel van een pendel.
Gebouw 112 zelf staat er nog steeds half ingestort bij. Wie lanceringen vanaf Baikonoer volgt, kan de roestige ruïne soms op de achtergrond zien, als monument voor een project dat zijn eigen onderhoud niet overleefde.
Ruimtevaart draait ook om onderhoud
Satellieten, lanceerinstallaties en testcentra gaan vaak tientallen jaren mee. Onderhoud is net zo bepalend als ontwerp wanneer geld, bestuur of eigenaarschap veranderen.
De overgebleven Ptichka is meer dan een museumstuk. Zij laat zien wat Bourane had kunnen worden, terwijl de ruïne van gebouw 112 blijft herinneren aan de prijs van uitgesteld herstel.
Of Ptichka ooit publiek toegankelijk wordt, is nog onduidelijk. Voorlopig staat de orbiter in een afgesloten gebouw naast de resten van de hangar waar op 12 mei 2002 acht arbeiders om het leven kwamen.
