Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Bij 68 procent van vierentwintig ontmoetingen kozen orka's eieren voor hun geld zodra langvinnige grienden in de buurt kwamen. Onderzoek rond IJsland laat zien hoe zelfs de oceaanreus soms uitwijkt voor een veel kleiner familielid.
Orka’s spelen onder water. Foto: iStock – Natalia Zelenova
Orka’s gelden als de onbetwiste toppredatoren van de zee: ze jagen zelfs op witte haaien. Toch blijken ze opvallend gevoelig voor de aanwezigheid van langvinnige grienden, kleinere walvisachtigen die in dezelfde noordelijke wateren leven. In een in januari 2026 verschenen studie in Scientific Reports onderzocht een team rond Anna Selbmann, verbonden aan het Sudurnes Science and Learning Center in Sandgerði (IJsland), waarnemingen uit de periode 2007 tot 2020, aangevuld met proeven waarbij griendengeluiden werden afgespeeld. Wat die reacties precies drijft, is een intrigerend raadsel dat iets zegt over hoe weinig we nog begrijpen van de sociale verhoudingen onder de golven.
De kleinere soort jaagt de orka weg
Langvinnige grienden, Globicephala melas, zijn kleiner dan orka’s en delen hun prooi niet. In de Straat van Gibraltar bleek ook dat de soorten niet op elkaar jagen. Toch maakt de aanwezigheid van een groep grienden orka’s blijkbaar behoorlijk onrustig.
Dat schuurt met het bekende beeld van de orka als toppredator. Een griend vormt op papier geen serieuze fysieke bedreiging, maar in het water werkt die rangorde kennelijk anders.
Goed om te weten
De langvinnige griend is ondanks zijn naam een dolfijnensoort. Hij leeft in hechte groepen en gebruikt veel verschillende geluiden om contact te houden.
De cijfers uit zes IJslandse gebieden
Langvinning griendwalvis steekt zijn kop boven water uit in de oceaan. Beeld: Wikimedia Commons.
Selbmann verzamelde de waarnemingen samen met collega’s via onderzoeksvaartuigen en walvistochten in zes gebieden rond IJsland. Grienden doken daar alleen in de zomer op, vaak juist op plekken waar orka’s geregeld verblijven.
- Bij 28 procent van de ontmoetingen ontstond een korte, snelle achtervolging.
- Beide soorten haalden daarbij tot 13,5 knopen, ongeveer 25 km/h.
- Ze sprongen herhaaldelijk uit het water om snelheid te winnen, een zwemstijl die biologen porpoising noemen.
Een van die achtervolgingen speelde zich af bij Vestmannaeyjar in juli 2019. De dieren bleven niet rustig op afstand, want zodra ze elkaar tegenkwamen, kon het tempo flink oplopen.
Een oude vete zonder bewijs
Een veldproef uit 2012, geleid door Charlotte Curé van de Sea Mammal Research Unit (University of St Andrews), liet al zien dat grienden juist op orkageluiden afkomen. Een onderzoek uit 2014 beschreef ontmoetingen vanaf 2004 waarbij de orka’s telkens vertrokken zodra grienden verschenen.
Directe aanvallen van grienden op orka’s zijn in al die waarnemingen niet gemeld. Biologen denken onder meer aan mobbing, waarbij dieren zich met een groep op een roofdier storten, het lastigvallen en zo uit hun gebied proberen te werken.
Bij vogels zie je dat vaak wanneer een zwerm kraaien een uil of kat blijft bestoken. Voor een orka is wegzwemmen mogelijk minder gedoe dan zich mengen in zo’n opdringerige groep, al is dat voorlopig een verklaring en geen bewezen antwoord.
Geluid doet het werk
De proef van Selbmann en het Sudurnes Science and Learning Center maakte het verhaal nog vreemder. De onderzoekers speelden opnames van grienden af aan orka’s die met zenders werden gevolgd, zonder dat er daadwerkelijk grienden in beeld waren.
Alleen die roepen waren genoeg. De orka’s zwommen dichter op elkaar, veranderden hun eigen geluiden, draaiden weg en gingen sneller zwemmen. De reactie hing dus niet af van een fysieke confrontatie.
Dat werkt ook omgekeerd. Eerder onderzoek liet zien dat grienden naar orkageluiden toe bewegen, waardoor akoestische signalen de verhouding tussen beide soorten sturen lang voordat ze elkaar zien.
Meer luisteren onder water
Voor de Europese zeeën is dat een nuttige les, want onder water is geluid vaak net zo bepalend als wat dieren kunnen zien. Scheepvaart, sonar en andere menselijke herrie kunnen zulke signalen verstoren, terwijl walvisachtigen er juist op vertrouwen om groepsgenoten, prooi en mogelijke tegenstanders te vinden.
De volgende stap is uitzoeken welke roepen van grienden de sterkste reactie oproepen en of orka’s anders reageren wanneer er kalveren in een groep zwemmen. Daarvoor zijn meer opnames nodig die gekoppeld worden aan waarnemingen van beide soorten in hetzelfde zeegebied.
