Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De Irukandji-kwal is nauwelijks groter dan een vingernagel en kan het Irukandji-syndroom veroorzaken: hevige pijn die uren kan aanhouden. Dodelijke afloop is zeldzaam, al zijn er in Australië sinds 1883 twee sterfgevallen geregistreerd.
Niet elke kwal heeft een dodelijke steek. Foto: iStock – Mathias Calabotta
Een duik in helder, warm water kan bedrieglijk rustig lijken, terwijl een kwal van nauwelijks een vingernagel groot onzichtbaar voorbijdrijft. De Irukandji, vaak de soort Carukia barnesi, leeft in de tropische wateren van Australië en is zo klein dat zwemmers hem makkelijk missen. Wie wordt gestoken, kan na ongeveer een halfuur het Irukandji-syndroom krijgen, met onder meer felle spierpijn, misselijkheid, onrust en een beklemmend gevoel dat er iets vreselijks staat te gebeuren. Dodelijke gevallen zijn uitzonderlijk, maar sinds 1883 zijn er wel twee geregistreerd, terwijl aanwijzingen erop duiden dat het leefgebied van de kwal zich door klimaatverandering uitbreidt.
Zo klein dat je hem makkelijk mist
In het water is de kwal nauwelijks meer dan een doorschijnend stipje. De ambulancedienst in Queensland houdt een doorsnee van ongeveer 2 cm aan, waardoor zwemmers hem al snel over het hoofd zien.
Carukia barnesi is de bekendste soort achter deze steken. Er zijn inmiddels maximaal twintig soorten kleine kubuskwallen bekend die het Irukandji-syndroom kunnen veroorzaken, een naam die arts en natuuronderzoeker Hugo Flecker in de jaren 50 bedacht.
De pijn kan nog weken nasudderen
De klachten beperken zich niet tot de plek van de steek. Mensen kunnen scherpe spierpijn in borst en buik krijgen, naast rug- of hoofdpijn, braken en een enorme onrust. In zware gevallen stijgt de bloeddruk gevaarlijk, kan vocht in de longen terechtkomen en raakt ook het hart overbelast.
De klachten duren meestal 4 tot 30 uur, maar kunnen soms tot twee weken blijven hangen. Osteopaat Sarah Cipollone werd bij Airlie Beach gestoken en belandde in het Proserpine Hospital, waar pijnstillers haar klachten na enkele uren deden afnemen.
“De pijn was onvoorstelbaar en onbeschrijfelijk. Ik dacht echt dat ik doodging.”
Sarah Cipollone, osteopaat
Dodelijk, maar gelukkig uitzonderlijk
Sinds 1883 zijn in Australië twee sterfgevallen door deze kwal geregistreerd, tegenover ongeveer 70 doden door dooskwallen in dezelfde periode.
Toch kan een druk seizoen de zorg flink belasten. In 2019 werden negentien mensen in Queensland opgenomen met een vermoedelijke Irukandji-steek, tijdens een periode met uitzonderlijk veel kwallen.
Azijn is vaak de eerste stap
Wie vermoedelijk is gestoken, krijgt vaak het advies de wond direct met azijn te spoelen. In een reeks patiënten uit het tropische noorden van Australië kreeg 66 procent azijn als eerste hulp en kreeg 70 procent zware pijnstillers uit de opioïdengroep.
Magnesiumsulfaat werd bij drie patiënten gebruikt. Van alle onderzochte gevallen moest 49 procent worden opgenomen en werd 16 procent per helikopter naar medische zorg gebracht.
Warmere zee, groter leefgebied
De kwal zit normaal in warme tropische wateren tussen Geraldton in West-Australië en Bundaberg in Queensland. Hij is vooral actief vanaf november tot ongeveer het einde van het regenseizoen.
Er zijn aanwijzingen dat het verspreidingsgebied opschuift door klimaatverandering. Warmere oceanen geven deze soorten mogelijk ruimte om ook in andere gebieden op te duiken, waardoor kustdiensten en ziekenhuizen alert moeten blijven op steken buiten de bekende zones.
Over het onderzoek
De behandeling van Irukandji-steken is vooral in kaart gebracht via patiëntreeksen uit noordelijke kustregio’s van het land. Daaruit komt het beeld naar voren dat pijnbestrijding en ziekenhuiszorg geregeld nodig zijn, ook als een steek uiteindelijk niet dodelijk blijkt.
De naam voor het syndroom bestaat al sinds de jaren 50. Een volwassen exemplaar van de kwal meet ongeveer 1 kubieke centimeter.
