Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Op droogtegevoelige zandgronden laten beuken, berken en populieren deze zomer opvallend vroeg hun blad vallen. Begin september stond het landelijke neerslagtekort op circa 274 millimeter; voor bomen kan die stress nog doorwerken in het volgende groeiseizoen.
Bomen verliezen hun bladeren vroeger na een droge zomer. Foto: iStock – sborisov
Wie nu door een bos op zandgrond loopt, ziet al bruine bladeren onder de bomen liggen terwijl de kalender nog maar net richting herfst schuift. Het is een stressreactie: bomen stoten blad af om zo weinig mogelijk vocht te verliezen en stam en wortels te beschermen. Begin augustus liep het landelijke neerslagtekort op tot circa 280 millimeter, en vooral snel verdampende loofbomen krijgen daarvan de rekening gepresenteerd. Op kleigrond is die valse herfst veel minder zichtbaar, maar waar de bodem slecht vocht vasthoudt, staat er meer op het spel dan een vroeg verkleurend landschap.
De boom zet zichzelf op rantsoen
Bij een gezonde herfst bereidt een boom zich rustig voor op de winter. Nu gebeurt er iets anders, zegt ecoloog Wieger Wamelink van Wageningen University & Research. De droogte van de afgelopen maanden dwingt bomen om eerder blad los te laten, nog voordat de normale herfstcyclus begint.
“Er is een groot verschil tussen het verliezen van bladeren door droogte en het verliezen van bladeren als voorbereiding op de winter.”
Wieger Wamelink, ecoloog bij Wageningen University & Research
In Montferland viel deze zomer vooral bij beuken en berken vroeg bladverlies op. Eiken hadden daar weer met iets anders te maken: een flinke toename van echte meeldauw, een schimmel die bladeren aantast. Zo’n bos kan dus meerdere klappen tegelijk krijgen.
De schade zit ook onder de schors
Eikenblad aangetast door de schimmel Erysiphe alphitoides, ofwel echte meeldauw. Beeld: Jerzy Opioła, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.
Een boom die water tekortkomt, sluit eerst zijn huidmondjes. Dat zijn minuscule openingen in het blad waarmee de boom normaal water verdampt en CO2 opneemt. Ecofysioloog Kathy Steppe van de Universiteit Gent zag dat bomen bij droogtestress ook hun stam kunnen laten inkrimpen, doordat ze hun interne reserves aanspreken en uitdrogen.
Blad afstoten is vervolgens de hardste ingreep. Die noodrem beperkt het vochtverlies en moet stam en wortels heel houden tot er weer genoeg water beschikbaar is. Populieren zijn extra kwetsbaar, omdat zij veel vocht verdampen en als noodmaatregel soms al hun blad laten vallen.
Daar hangt wel een prijskaartje aan. Minder blad betekent minder fotosynthese, dus minder suikers en andere reserves voor het volgende groeiseizoen. De gemeente Montferland waarschuwt dat een boom daardoor verzwakt aan de volgende lente kan beginnen.
Jaren droogte stapelen zich op
Bioloog Arnold van Vliet ziet vroege verkleuring en bladval inmiddels vaker terugkomen. Bomen dragen ook de schade van eerdere droge periodes mee, terwijl ze tussendoor weinig tijd krijgen om weer op krachten te komen.
“Het is een opeenstapeling van jaren met extreem droge bloeiperiodes. Dit verzwakt de bomen en geeft ze geen hersteltijd.”
Arnold van Vliet, bioloog
In delen van de Achterhoek is de schade al zichtbaarder dan alleen bruine bladeren. Bomenspecialist Dyon Temming van mooi Achterhoek ziet sinds 2025 acute sterfte bij onder meer oude fruitbomen, eiken en beuken. Die bomen kregen eerst droge jaren vanaf 2018 te verwerken, gevolgd door de extreem natte periode van 2023 en 2024.
- 2018: het begin van een reeks droge jaren die bomen verzwakte.
- 2023 en 2024: extreem natte jaren brachten voor kwetsbare wortels weer andere stress.
- 2025: in delen van de Achterhoek werd acute boomsterfte zichtbaar.
Ook wandelaars merken het in het bos
Op de Utrechtse Heuvelrug laten beuken door de droogte soms grote takken vallen, meldt boswachter Sabrina Veltman van Staatsbosbeheer. Dat maakt het voor wandelaars en fietsers oppassen, zeker na een droge periode waarin takken onverwacht kunnen bezwijken.
De beuk is daarbij een soort om in de gaten te houden. Hij kan groot en oud worden, maar heeft het zichtbaar zwaar als de bodem langdurig uitdroogt. Veltman noemt het verdrietig om te zien hoe bomen hun kroon noodgedwongen uitdunnen.
Vroege bladval door droogte kan dus ook gevolgen hebben voor hoe bosbeheerders paden controleren. Een afgevallen blad is onschuldig, een zware tak boven een druk fietspad natuurlijk niet.
Bomen nemen tijdelijk minder CO2 op
Droogte raakt ook de rol van bossen in het klimaat. Onderzoekers van de Universiteit Antwerpen zagen in het bos van Brasschaat dat bomen in de zomer van 2026 aanzienlijk minder CO2 opnamen door watertekort. Hun fotosynthese liep terug zodra de bomen hun verdamping afremden.
Dat Belgische meetpunt is geen landelijke Nederlandse telling, maar het mechanisme geldt ook hier: bomen kunnen alleen CO2 opnemen zolang hun bladeren actief zijn en er voldoende water beschikbaar is. Voor Nederlandse bossen, die al sinds 2018 meerdere droge jaren meemaakten, wordt herstelvermogen daarmee steeds belangrijker.
Het KNMI plaatste 2026 begin september net onder de grens van de 5 procent droogste jaren die ooit zijn gemeten. Of bomen volgend voorjaar weer voluit uitlopen, hangt mede af van de reserves die ze deze zomer nog hebben kunnen vasthouden.
Over het onderzoek
Er is nog geen landelijke wetenschappelijke telling die precies laat zien hoeveel Nederlandse bomen in 2026 door vroege bladval zijn getroffen. Wel komen waarnemingen samen van Wageningen University & Research, Staatsbosbeheer, de gemeente Montferland en de Universiteit Antwerpen, naast de landelijke droogtemetingen van het KNMI.
De komende groeiseizoenen laten zien welke bomen herstellen en welke alsnog uitvallen. In Montferland wordt al rekening gehouden met schade die nog jaren kan doorwerken.
