Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Een Groenlandse haai van ongeveer vijf meter bleek naar schatting 392 jaar oud, weliswaar met een ruime onzekerheidsmarge. Onderzoekers van de Universiteit van Kopenhagen doken in 2016 in die uitzonderlijke levensduur en zochten uit hoe je de leeftijd van zo'n dier kunt bepalen.
Een Groenlandse haai die wel vijfhonderd jaar oud kan worden. Foto: iStock – dottedhippo
Terwijl Rembrandt in zijn atelier schilderde, zwom in de ijskoude diepte mogelijk al een Groenlandse haai rond die nu nog leeft. De soort groeit zo langzaam dat dieren pas rond hun 150ste, bij een lengte van ongeveer vier meter, geslachtsrijp worden. Om zicht te krijgen op zo’n uitzonderlijk lang leven onderzochten wetenschappers de kern van de ooglens van 28 vrouwelijke haaien met radiokoolstofdatering, een aanpak die de Groenlandse haai op eenzame hoogte zet onder de gewervelden.
De marge is groot, het record staat wel
De onderzochte dieren liepen flink uiteen in formaat, met lengtes van 81 tot 502 cm. Uit die reeks leidde het team af dat de soort minstens 272 jaar kan leven. Dat is een ondergrens, geen gemiddelde leeftijd voor elke Groenlandse haai die rondzwemt.
Daarmee stoot de Groenlandse haai de bultkopwalvis van de troon als langstlevende gewervelde dier. Een gewerveld dier heeft een ruggengraat, net als vissen, vogels, zoogdieren en wijzelf. De haai is daarmee een nieuwe recordhouder onder een enorme tak van het dierenrijk.
De hoge leeftijd van het grootste dier blijft een schatting met een brede bandbreedte. De harde ondergrens laat zien dat deze haaien aantoonbaar eeuwenlang kunnen leven, ook als je voorzichtig rekent met de meetonzekerheid.
Een leven op laag pitje
Groenlandse haaien leven diep in de koude wateren van de Noord-Atlantische en Arctische Oceaan. Onderzoekers zien die ijzige leefomgeving en de uiterst trage groei als de voornaamste verklaring voor hun uitzonderlijk lange leven. Alles gaat er traag, van groeien tot voortplanten.
De soort heeft bovendien een opmerkelijk late start, want pas rond het 150ste levensjaar, bij ongeveer vier meter lengte, worden de dieren geslachtsrijp. Een haai die vandaag jongen kan krijgen, kan dus ouder zijn dan de Nederlandse staat. Dat maakt de populatie ook kwetsbaar, want als je volwassen dieren verliest, vervang je die niet zomaar binnen een paar jaar.
Goed om te weten
De wetenschappelijke naam is Somniosus microcephalus. Het Wereld Natuur Fonds houdt er rekening mee dat Groenlandse haaien soms 500 jaar kunnen halen.
Voor de Noordzee is tijd geen abstract begrip
Voor Nederland voelt de Arctische Oceaan misschien ver weg, maar de Groenlandse haai leeft in hetzelfde grote Noord-Atlantische systeem waaraan ook de Noordzee verbonden is. Een dier dat eeuwen nodig heeft om volwassen te worden, past slecht bij een zee waarin visserij en menselijk gebruik vaak op veel kortere termijnen worden georganiseerd.
Waar een mens een beleidsperiode in jaren telt, kan één Groenlandse haai meerdere eeuwen van verandering meemaken.
- De grootste onderzochte haai was ongeveer 5 meter lang.
- De gemiddelde geschatte leeftijd van de onderzochte dieren lag rond 163 jaar.
- WWF noemt de Groenlandse haai het oudste gewervelde dier ter wereld.
De ogen vertellen wat de rest van het lichaam niet prijsgeeft
Een haai heeft geen jaarringen zoals een boom, dus Julius Nielsen en zijn collega’s moesten een andere route kiezen. Ze keken naar de kern van de ooglens, waar eiwitten na de geboorte niet meer veranderen. Die lenskern vormt zo een biologisch archief van het moment waarop het dier ter wereld kwam.
De kleinste haaien, van 220 cm of minder, droegen sporen van extra radioactieve koolstof uit kernproeven na de Tweede Wereldoorlog. Dat signaal, vaak de bompuls genoemd, hielp het team de radiokoolstofdatering van de grotere en veel oudere dieren te toetsen.
Over het onderzoek
Promovendus Julius Nielsen van de Universiteit van Kopenhagen leidde het onderzoek naar 28 vrouwelijke haaien, die in 2013 waren verzameld. De uitkomsten verschenen in augustus 2016 in het tijdschrift Science.
De lenskernen werden onderzocht met een methode die koolstofatomen gebruikt als natuurlijke tijdmeter. Die aanpak leverde het bewijs dat de Groenlandse haai eeuwenlang kan leven, al blijft de precieze leeftijd van één individueel dier met onzekerheid omgeven.
