Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Toen de B Reactor in 1944 plutonium ging produceren, begon ook de erfenis langs de Columbia River. Ruim tachtig jaar later is het grondwater onder 65 vierkante mijl van Hanford nog vervuild en blijft de vraag wat de rivier bereikt.
De ongerepte Columbia River. Foto: iStock – JPLDesigns
Wie water uit een rivier oppompt om een fabriek te koelen, verwacht niet dat het daarna besmet met radioactiviteit terugstroomt. Toch gebeurde dat langs de Columbia River bij Hanford: gedurende tientallen jaren kwamen koelwater en vloeibaar afval in of richting de rivier terecht. Intussen lekt tank B-109, met ongeveer 13.000 gallon vloeibaar radioactief afval, nog altijd jaarlijks naar schatting 1.200 tot 1.500 gallon de bodem in. De nieuwe afvalverwerkingsfabriek heeft sinds oktober 2025 meer dan 100.000 gallon tankafval tot glas verwerkt, maar de lekkende tanks en het grondwater maken duidelijk hoe lang deze rekening blijft doorlopen.
Op kerstdag begon de lange nasleep al
Op 25 december 1944 kwamen de eerste bestraalde brandstofelementen uit de B Reactor. Die reactor had op 26 september van dat jaar al plutonium geproduceerd, in een gebied direct langs de Columbia River.
De reactoren van Hanford draaiden in totaal 26 jaar. In die tijd kwamen radioactieve deeltjes uit slijtage van reactoronderdelen samen met vloeibaar afval in de rivier terecht. Het koelwater werd maar kort vastgehouden voordat het terugstroomde.
De bodem blijft afval doorgeven
Luchtfoto van de N Reactor bij de Hanford-site, gelegen aan de Columbia River, met de KE- en KW-reactoren op de achtergrond. Beeld: United States Department of Energy, Public domain, via Wikimedia Commons.
De vervuiling zit inmiddels ook diep onder de grond. Ongeveer een derde van de ondergrondse opslagtanks lekt, en samen hebben ze minstens 1 miljoen gallon radioactieve vloeistof in de bodem verloren. Die vloeistof zakt naar een watervoerende laag op ongeveer 200 voet diepte en beweegt vervolgens richting de Columbia River, zo’n 7 mijl verderop.
Tank B-109 is een van die zorgenkinderen. De tank heeft één wand, is minstens 75 jaar oud en staat midden in een terrein waar tijdens de productiejaren naar schatting 440 tot 444 miljard gallon vervuilde vloeistof in de bodem is geloosd.
- Het Hanford-terrein beslaat 580 vierkante mijl.
- Onder 65 vierkante mijl is het grondwater nog vervuild boven de norm voor veilig drinkwater.
- Behandeling en metingen moeten voorkomen dat zoveel mogelijk van die vervuiling de rivier bereikt.
De rekening loopt op tot honderden miljarden
De Amerikaanse rekenkamer Government Accountability Office becijferde in mei 2025 dat de complete schoonmaak nog 60 tot 75 jaar kan duren. De kosten liggen naar schatting tussen 363,7 miljard en 578,5 miljard dollar, waarmee Hanford de duurste sanering van het land is.
Voor het begrotingsjaar 2026 kwam er 3,2 miljard dollar beschikbaar, meer dan 200 miljoen dollar boven het bedrag van de twee jaren ervoor. De milieuautoriteit van Washington State rekende voor datzelfde jaar juist met 6,15 miljard dollar om aan de afspraken te kunnen voldoen, en voor 2027 met 6,76 miljard dollar.
Geld bepaalt hoeveel tanks, leidingen en vervuilde grond tegelijk aangepakt kunnen worden.
Glas biedt uitkomst, maar nog niet voor het zwaarste afval
De Hanford Waste Treatment Plant draait sinds oktober 2025. Daar wordt vloeibaar afval verhit en gemengd tot glas, een proces dat verglazing heet en radioactieve stoffen veel beter opsluit dan vloeistof in oude tanks.
Op 26 mei 2026 had de installatie al een aanzienlijke hoeveelheid tankafval in glas vastgelegd. De verwerking van het hoogradioactieve afval start naar verwachting pas in 2033.
Bij radioactief afval houdt de verantwoordelijkheid niet op wanneer een reactor sluit of een installatie wordt gebouwd: grondwater en opslag vragen daarna nog decennialang controle.
Over het onderzoek
De cijfers over Hanford komen uit metingen en ramingen van onder meer het U.S. Department of Energy, de Government Accountability Office en de Washington State Department of Ecology. Historisch onderzoek naar de Columbia River laat zien hoe de lozingen tijdens de bedrijfsjaren ontstonden, terwijl de huidige grondwatermetingen volgen hoe de vervuilde waterlaag zich richting de rivier verplaatst, tot ongeveer 7 mijl van tank B-109.
