Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De groene knolamaniet duikt elk najaar op in Nederlandse bossen, vaak bij zomereiken. Wie zelf plukt, kan de Amanita phalloides verwarren met eetbare soorten, terwijl jaarlijks zo'n twintig Nederlanders vergiftigd raken door wilde paddenstoelen.
Deze paddenstoel kun je wel eten: de russula foetens. Foto: Nina Filippova, CC BY 4.0,
Een mandje paddenstoelen uit het bos kan onschuldig ogen, zeker als er een soort tussen zit die lijkt op een eetbare russula of ridderzwam. De groene knolamaniet, Amanita phalloides, groeit ook in Nederland en geldt volgens Britannica als “the deadliest known to humans”. De amatoxinen in deze paddenstoel kunnen na aanvankelijke maag- en darmklachten ernstige leverbeschadiging veroorzaken, met soms fatale afloop. Sinds 2019 overleden in Nederland vier mensen aan paddenstoelvergiftiging, blijkt uit NVIC-cijfers via UMC Utrecht.
De boom vertelt meer dan de hoed
De groene knolamaniet leeft ondergronds samen met bomen. Hij is een ectomycorrhiza-partner: schimmel en boom wisselen via de wortels stoffen uit. In Nederland duikt hij het vaakst op bij zomereiken, maar ook beuken, hazelaars en kastanjes kunnen zo’n groeiplek vormen.
Dat maakt een wandeling door loofbos geen betrouwbare veiligheidstest. De soort kan verschijnen waar veel mensen in het najaar paddenstoelen zoeken, en is breed verspreid in Nederland.
De schade komt pas later aan het licht
De groene knolamaniet (Amanita phalloides), de dodelijkste paddenstoel ter wereld, groeiend tussen bladeren. Beeld: George Chernilevsky, Public domain, via Wikimedia Commons.
De gevaarlijke stoffen in de paddenstoel, amatoxinen, zijn verantwoordelijk voor ongeveer 90 procent van de dodelijke paddenstoelvergiftigingen wereldwijd. Deze soort veroorzaakt een groot deel van de gevallen waarin een vergiftiging fataal afloopt.
Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde beschreef een vrouw van 34 jaar die acuut leverfalen kreeg na een soep met groene knolamaniet en overleed. Een maaltijd waarin de soort is meegekookt, wordt niet veilig doordat de paddenstoel in kleine stukjes is gesneden of in een gerecht verdwijnt.
Goed om te weten
De internationale naam death cap wordt vaak gebruikt voor Amanita phalloides. Britannica noemt de soort de dodelijkste paddenstoel die de mens kent.
Verwarring zit in de mand
Onervaren plukkers kunnen de groene knolamaniet verwarren met eetbare russula’s of groene ridderzwammen, soorten uit het geslacht Tricholoma. Die verwarring maakt een plaatje op een telefoon of een losse herinnering aan een paddenstoel uit het verleden een riskante gids.
In Europa veroorzaakt de groene knolamaniet 95 procent van de fatale paddenstoelvergiftigingen, stelt Natuurpunt. Dat cijfer gaat over dodelijke gevallen op het continent, niet over alle mensen die na een zelf geplukte maaltijd misselijk of ziek worden.
- Russula’s zijn een groep paddenstoelen waartoe eetbare soorten behoren.
- Ridderzwammen zijn paddenstoelen uit het geslacht Tricholoma, met ook eetbare soorten.
- De groene knolamaniet kan naast soorten belanden die wel op het menu mogen.
Ook op Texel staat hij gewoon tussen de bomen
Arthur Oosterbaan, conservator en paddenstoelenkenner bij Ecomare, vond de groene knolamaniet op Texel. Zijn waarneming was in De Dennen, bij de Ploegelanderweg.
Wie paddenstoelen zoekt, krijgt te maken met een soort die samenleeft met verschillende loofbomen en op meerdere plekken in het land kan voorkomen.
De precieze bijdrage van de groene knolamaniet aan de Nederlandse vergiftigingsgevallen is niet apart vastgesteld. Wel staat vast dat de soort hier voorkomt en dat verwisseling met eetbare soorten juist voor beginnende plukkers een bekend risico is.
Over het onderzoek
De Nederlandse informatie over de groene knolamaniet steunt op waarnemingen van onder meer Ecomare, medische casussen in het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde en gegevens van het Nationaal Vergiftigingen Informatie Centrum. De soort is beschreven als een van de giftigste paddenstoelen ter wereld, en de medische cijfers maken duidelijk hoe groot de gevolgen van een verkeerde determinatie kunnen zijn.
Wie een wilde paddenstoel niet met volledige zekerheid herkent, kan hem beter laten staan. De groene knolamaniet blijft in de herfst gebonden aan bomen als zomereik, beuk, hazelaar en kastanje, op Texel bijvoorbeeld in De Dennen bij de Ploegelanderweg.
