Groei van de wereldwijde militaire opbouw vormt een existentiële bedreiging voor klimaatdoelen. Onderzoekers waarschuwen dat alleen al de herbewapening die door de NAVO wordt gepland, de uitstoot van broeikasgassen met bijna 200 miljoen ton per jaar kan verhogen.
Nu de wereld verwikkeld is in het hoogste aantal gewapende conflicten sinds de Tweede Wereldoorlog, zijn landen massaal hun militaire uitgaven aan het opvoeren. In 2023 werd een recordbedrag van 2,46 biljoen dollar wereldwijd besteed aan defensie, schrijft The Guardian.
Voor elke dollar die in wapens en materieel wordt gestoken, is er niet alleen een bijbehorende koolstofkost, maar ook een gemiste kans om te investeren in klimaatmaatregelen, zeggen critici. En dit komt bovenop het menselijke leed dat gewapende conflicten veroorzaken.
“Er is serieuze zorg over hoe we kortetermijnveiligheid verkiezen boven langetermijnveiligheid,” zegt Ellie Kinney van het Conflict and Environment Observatory, coauteur van een studie die exclusief werd gedeeld met The Guardian. “We investeren nu in militaire veiligheid, verhogen daardoor de wereldwijde uitstoot en verergeren de klimaatcrisis op de lange termijn.”
Die verslechtering leidt op haar beurt waarschijnlijk tot nog meer geweld. Klimaatverandering wordt immers steeds vaker gezien als een drijvende kracht achter conflicten, zij het indirect. In Darfoer (Soedan) leidde schaarste door droogte tot gevechten, en in het Noordpoolgebied zorgt smeltend ijs voor spanningen over controle op nieuwe grondstoffen.
Militairen zijn berucht weinig transparant over hun fossiele brandstofverbruik, maar onderzoekers schatten dat ze nu al verantwoordelijk zijn voor 5,5% van de wereldwijde uitstoot. En dat aandeel stijgt waarschijnlijk, zeker nu de VS zijn NAVO-bondgenoten aanspoort om fors meer uit te geven aan defensie.
Volgens de Global Peace Index steeg de militarisering in 108 landen in 2023. Met 92 landen betrokken bij conflicten — van Oekraïne tot Gaza en van Zuid-Soedan tot Congo — investeren regeringen wereldwijd zwaar in hun legers.
Europa
In Europa was de toename bijzonder sterk: tussen 2021 en 2024 stegen de militaire uitgaven van EU-lidstaten met meer dan 30%, volgens het International Institute for Strategic Studies. In maart stelde de EU zelfs een nieuw plan voor, genaamd “ReArm Europe”, met een voorziene uitgave van 800 miljard euro.
Kinney en haar collega’s analyseerden voor de VN wat deze militarisering betekent voor klimaatdoelen. Alleen al de verwachte uitstootverhoging door NAVO-herbewapening staat gelijk aan het toevoegen van een land als Pakistan aan de wereldwijde koolstofbalans.
Van alle staatsfuncties zijn legers bijna uniek in hun hoge CO₂-voetafdruk. “De wapens die ze kopen bevatten veel staal en aluminium, en die zijn erg energie-intensief om te produceren,” zegt medeonderzoeker Lennard de Klerk. Daarnaast zijn legers enorm mobiel en verbruiken ze grote hoeveelheden diesel en kerosine.
De onderzoekers gebruikten een bestaande methode om te berekenen dat een stijging van militaire uitgaven met 2 procent van het BBP zou leiden tot een jaarlijkse uitstootverhoging van 87 tot 194 miljoen ton CO₂-equivalent. De sociale kost van die uitstoot wordt geraamd op 264 miljard dollar per jaar.
Fractie
En dat is slechts een fractie van de werkelijke klimaatimpact van militaire opbouw. “Onze berekening omvat 31 landen, goed voor slechts 9% van de wereldwijde uitstoot,” zegt Kinney.
Meer defensie-uitgaven betekent ook minder middelen voor klimaatbeleid. Zo heeft het Verenigd Koninkrijk zijn verhoging van het defensiebudget deels gefinancierd door de buitenlandse hulp te verlagen, een trend die zich herhaalt in België, Frankrijk en Nederland.
“Deze toename in militaire uitgaven ondermijnt het vertrouwen dat nodig is voor internationale samenwerking,” waarschuwt Kinney. “Tijdens de klimaatconferentie COP29 wees Cuba op de hypocrisie van rijke landen die miljarden uitgeven aan wapens, maar nauwelijks bijdragen aan klimaatfinanciering.”
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
