Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Twee derde van het traject van de Zenne door Brussel is overdekt. In het Maximiliaanpark begonnen in 2025 werkzaamheden om een deel weer open te leggen, terwijl de rivier elders grotendeels verborgen blijft.
Het begin van de bouw van de tunnels voor de Zenne in Brussel, in 1867. Foto: Wikipedia.
Wie over de Anspachlaan loopt, ziet geen spoor van de rivier die ooit door het centrum van Brussel stroomde. Na een cholera-epidemie die in 1866 duizenden levens eiste, liet burgemeester Jules Anspach de Zenne overwelven. Tussen 1867 en 1871 verdween ze er onder de grond, boven nieuwe brede lanen. Inmiddels leven er dankzij waterzuivering weer vissen en waterplanten in de rivier.
Voor de boulevards moesten 1.100 huizen wijken
De nieuwe lanen hadden een prijs. Het contract voor de overwelving werd op 15 juni 1866 getekend; binnen enkele maanden volgde de onteigening van de eerste 1.100 huizen. Wie nu door het centrum loopt, ziet vooral het resultaat bovengronds. Voor de bewoners van toen begon de verandering bij hun voordeur.
Architect Léon Suys werkte het plan voor de centrale lanen uit. Hij was geboren in Amsterdam en kreeg in Brussel de opdracht een nieuw straatbeeld te tekenen op de plek waar de rivier uit het zicht zou verdwijnen. De graafwerkzaamheden begonnen op 13 februari 1867. Dat was een enorme ingreep in een dichtbebouwd stadscentrum.
Onder de trams ligt een oud riviertracé
De Zenne stroomde nog tot 1955 door kokers onder de centrale lanen. Op die plek rijden nu trams van de MIVB. Je merkt daar op straat weinig van: de verbinding met de rivier is op die plek al lang verdwenen.
Ook buiten het centrum vervuilden olieopslagplaatsen langs de oevers in de jaren 90 het gebied. Die vervuiling speelde mee bij het besluit om grote delen van de waterloop overdekt te houden.
Goed om te weten De Zenne begint bij Naast, in de buurt van Zinnik, op 123 meter hoogte. Na 103 kilometer mondt ze bij het Zennegat, nabij Mechelen, uit in de Dijle: daarmee is ze de langste rivier die helemaal binnen België stroomt.
De waterzuivering veranderde wat er onder de stad leeft
De Brusselse waterzuiveringsinstallaties die in 2000 en 2007 in gebruik kwamen, maakten een groot verschil voor de waterkwaliteit. Behalve de vissen en waterplanten die inmiddels terugkeerden, leven er weer weekdieren in de Zenne.
Leefmilieu Brussel werkt aan het openleggen van meer stukken, met steun van ingenieursbureau Arcadis. Daarbij gaat het ook om herstel van het leven langs de oevers. Dat vraagt meer dan het weghalen van een dak boven het water: de rivier moet opnieuw een plek krijgen in de openbare ruimte.
In het Maximiliaanpark verdwijnt beton
Voor het project in het Maximiliaanpark werd op 4 juli 2024 een stedenbouwkundige vergunning verleend. Het plan haalt 22.000 vierkante meter beton weg. Zo komt er langs het opengelegde water ruimte voor planten en dieren. Voor bezoekers en omwonenden verandert daarmee ook de aanblik van het park, waar de rivier weer onderdeel wordt van de omgeving.
De herinrichting ging vóór de zomer van 2025 van start. Het werk richt zich op een deel van de rivier in het park. Welke andere overdekte delen later aan de beurt komen, ligt daarmee niet vast.
Open water kan de stad ook verkoelen
Het parkproject omvat de terugkeer van planten en dieren. Brussels minister voor Leefmilieu Alain Maron wees ook op de verkoeling die de open waterloop in warme zomers kan bieden. In het Maximiliaanpark wordt beton weggehaald op een oppervlakte van 22.000 vierkante meter, zodat water en groen meer ruimte krijgen.
In Brussel krijgt de aanpak een heel concrete plek. De Zenne wordt in het Maximiliaanpark weer zichtbaar, terwijl grote delen elders onder de stad blijven stromen. De vergunning van 4 juli 2024 voor de volledige herinrichting kwam van urban.brussels en werd verleend aan Leefmilieu Brussel.
