Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Op de bodem van het Thunersee ligt naar schatting 4.600 ton oude legermunitie, op 150 tot 220 meter diepte. Zwitserland koos in 2012 ervoor die te laten liggen, omdat bergen nog grotere risico's kan opleveren voor het meer.
Onder het vredige oppervlak van veel Zwitserse meren ligt explosief gevaar op de loer. Foto: iStock – Credit: Panuwat Dangsungnoen
Vanaf de oever lijken de Zwitserse bergmeren vooral plekken voor een duik of een boottocht, maar onder het water ligt een erfenis van het leger. Tussen 1918 en 1964 verdween er in onder meer het Thunermeer en de Brienzersee oude munitie op de bodem, samen met duizenden tonnen in andere meren. Metingen wijzen vooralsnog niet op een aantoonbaar gevaar voor mens of milieu, maar een berging kan juist sediment, explosieven en schadelijke stoffen in beweging brengen. Dat dilemma kreeg eind 2025 een Nederlandse draai, toen Royal IHC Defence en REASeuro een prijs wonnen voor een idee om de munitie veiliger boven te halen.
Op de bodem zie je bijna niets
Op sommige plekken ligt de munitie onder een laag sediment van maximaal 2 meter. Het water is er troebel en het zicht slecht, waardoor duikers niet zomaar kunnen zien wat ze aantreffen. Die combinatie maakt iedere ingreep op de bodem technisch lastig.
In de Brienzersee ligt naar schatting 280 ton munitie. Samen met de Thunersee en de Vierwaldstättersee gaat het om ongeveer 8.000 tot 8.200 ton explosieven en productieresten. De lastig bereikbare ligging onder water is een van de redenen waarom berging zo ingewikkeld is.
Een explosie maakte opslag ineens te gevaarlijk
Na de Tweede Wereldoorlog zaten de militaire opslagplaatsen overvol. Toen in december 1947 in Mitholz een zware explosie plaatsvond, groeide de angst dat ook andere depots onveilig waren geworden. De Bondsraad besloot een jaar later tot een eenmalige vernietigingsactie.
Tussen mei 1948 en het voorjaar van 1949 verdween ongeveer 2.500 ton artilleriemunitie in drie meren. Dat waren 176.000 schoten, gedumpt in de Thunersee, de Brienzersee en de Vierwaldstättersee. Tel je ook het Meer van Zürich, het Meer van Genève, de Walensee en andere wateren mee, dan ligt er in Zwitserse meren ruim 12.000 ton.
Goed om te weten
De grote dumpingactie was bedoeld als vernietiging, maar de munitie werd niet onschadelijk gemaakt. Ze bleef op de meerbodem liggen.
Laten liggen bleek in 2012 de minst riskante keuze
Het Zwitserse ministerie van Defensie nam van 2005 tot 2012 geregeld water- en sedimentmonsters uit de Thunersee en de Brienzersee. Die metingen lieten zien dat de oude munitie vrijwel geen schadelijke stoffen afgeeft. Voor mens en milieu is er tot nu toe geen aantoonbare bedreiging.
De federale autoriteiten besloten daarom in 2012 de munitie te laten liggen. Beroepsduiker Bill Haueter, die al 60 jaar in de Thunersee duikt, waarschuwde ook dat een bergingsactie juist flinke schade kan aanrichten in het kwetsbare ecosysteem. Opwoelend sediment kan stoffen verspreiden die nu opgesloten liggen.
Onder water iets opruimen klinkt logisch, maar een bodemingreep kan zelf het grootste risico worden. De afweging gaat over explosieven bovenhalen én over wat je daarbij losmaakt.
Een Nederlandse duikklok won van 214 ideeën
Wapeninkoper Armasuisse opende op 7 augustus 2024 een wedstrijd voor veiligere en milieuvriendelijke bergingsmethoden. Daarvoor lag een prijzenpot van 50.000 Zwitserse frank klaar. Tot de sluitingsdatum van 6 februari 2025 kwamen er 214 voorstellen binnen.
- Royal IHC Defence uit Kinderdijk en REASeuro uit Riel wonnen op 2 december 2025 de eerste prijs van 30.000 frank.
- Hun plan gebruikt een luchtgevulde duikklok die de werkplek van het meerwater afsluit.
- Helbling Technik Wil AG kreeg de tweede prijs van 15.000 frank.
Zo’n afgesloten werkruimte moet voorkomen dat sediment en verontreinigingen vrij door het meer gaan zweven tijdens het bergen. Het is vooral een technisch concept, geen opdracht om meteen te beginnen met opruimen.
De prijswinnaar hoeft voorlopig niet het water in
Armasuisse heeft geen berging ingepland. De organisatie wil eerst blijven meten, omdat iedere methode risico’s houdt voor het gevoelige leven op en in de meerbodem. Alleen als die monitoring onverwacht toch schadelijke stoffen laat zien, komt een bergingsoperatie weer op tafel.
De prijswinnende bedrijven lichtten hun oplossing op 23 januari 2026 verder toe tijdens een persbijeenkomst in Bern. Een startdatum voor een daadwerkelijke berging is er nog niet.
