Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Neft Daşları werd in 1949 onder Stalin gebouwd, 120 kilometer uit de kust van Bakoe. De olieplaats in de Kaspische Zee draait nog altijd, maar stormen en een stijgende zeespiegel eisen steeds meer van de drijvende stad terug.
De Zoroaster II, opvolger van het afgezonken schip. Foto: Wikimedia Commons
Stel je een woonwijk voor waarvan de straten op smalle pieren boven zee liggen. Voor Oil Rocks werden zeven afgedankte schepen afgezonken, waaronder de Zoroaster, ooit de eerste olietanker ter wereld, om een kunstmatige baai te vormen. Op het hoogtepunt verbonden zo’n driehonderd kilometer aan wegen en pieren de platforms, waar meer dan 5.000 mensen werkten en woonden. De nederzetting produceert nog altijd olie, maar wordt steeds kleiner terwijl wind, golven en een veranderend klimaat aan de constructies knagen.
Een stad met 256 olieputten
De schaal werd pas echt bizar toen de eerste boorplek uitgroeide tot een netwerk van 256 afzonderlijke olieputten. Alles lag nog steeds binnen de gemeentegrenzen van Bakoe, al moest je daarvoor wel 120 kilometer de Kaspische Zee op.
Er stonden woongebouwen, werkplaatsen en voorzieningen voor de mensen die er weken achter elkaar werkten. De stad had een dagelijks leven, hoog boven het water.
De eerste put kwam er verrassend snel
Luchtfoto van het offshore olieplatformcomplex Neft Daşları in de Kaspische Zee, bestaande uit meerdere verbonden platforms en installaties. Beeld: CNN.
In juni 1949 begon het verkennende boren. Het afgedankte schip Chvanov werd naar de plek gesleept en afgezonken als basis voor de eerste installatie.
Op 24 augustus 1949 zette boormeester Mikhail Kaverochkin, samen met zijn eerste assistent Ali Jabarov, de boor in de zeebodem. Nog geen drie maanden later, op 7 november 1949, kwam er olie uit de put.
Goed om te weten
De Zoroaster was gebouwd in 1877 in Motala, in opdracht van Ludwig Nobel. Het schip geldt als de eerste olietanker ter wereld.
De zeven gezonken schepen moesten de kunstmatige baai beschutten tegen wind en golven, al bleek die bescherming later behoorlijk beperkt.
1967 was het topjaar, daarna ging het bergafwaarts
De productie piekte in 1967 op 7,6 miljoen ton olie. Daarna raakten de makkelijk winbare voorraden steeds verder uitgeput en liep de opbrengst terug.
In recentere jaren bleef er minder dan 3.000 ton per dag over, omgerekend ongeveer 1 miljoen ton per jaar. De installaties draaien dus nog, maar de tijden van massale productie zijn voorbij.
- In 1967: 7,6 miljoen ton olie per jaar.
- In recente jaren: een fractie daarvan, omgerekend ongeveer 1 miljoen ton per jaar.
- Bij de volkstelling van 2008: 2.000 inwoners.
Die 2.000 inwoners uit 2008 laten zien hoe sterk de nederzetting al was gekrompen. Op het water bleef een veel kleinere gemeenschap achter, omringd door pieren die steeds meer onderhoud vragen.
De zee pakt stukje voor stukje terrein terug
Stormen en ruwe zee blijven de kwetsbare plekken van Neft Daşları. De gezonken schepen vormden ooit een beschutte haven, maar ze kunnen het complex niet volledig afschermen tegen het geweld van wind en water.
De olie die er wordt gewonnen, draagt bij aan de opwarming die de druk op kust- en zee-infrastructuur vergroot. Fossiele installaties zijn gebouwd voor een klimaat dat verandert terwijl ze nog in gebruik zijn.
Filmmaker Marc Wolfensberger dacht aanvankelijk dat de afgeschermde stad op zee een verzinsel was. Pas toen hij er een documentaire over maakte, bleek hoe letterlijk dit industriële bouwwerk nog altijd boven het water staat.
Over het onderzoek
Neft Daşları geldt bij Guinness World Records als het oudste offshore olieplatform ter wereld, met de eerste olie in 1949.
De olieplaats was in 2024 nog operationeel, terwijl delen van de nederzetting langzaam kleiner werden door stormschade en veranderende omstandigheden op zee. Het complex is inmiddels ruim 75 jaar oud.
