Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De Mosuldam aan de Tigris werd in 2006 door het US Army Corps of Engineers de gevaarlijkste dam ter wereld genoemd. Toch staat de 113 meter hoge dam nog overeind, terwijl Mosul ervan afhankelijk is voor water en stroom.
De dam bij Mosul in 2011. Foto: US Army / Wikimedia
Een dam hoort water tegen te houden, maar bij de Mosuldam moet de ondergrond zelf voortdurend worden dichtgespoten om dat mogelijk te maken. De 3,65 kilometer lange aarden wal ligt op gesteente dat oplost zodra er water binnendringt, waardoor steeds nieuwe holtes kunnen ontstaan. Al sinds de opening in 1986 is die grouting een voorwaarde voor veiligheid. Op het spel staan de watervoorziening en stroom voor Mosul, en bij een breuk ook een overstroming die volgens een wetenschappelijke analyse 7.202 vierkante kilometer kan raken.
Achter het water wacht 11,11 kubieke kilometer
Op normaal peil, 330 meter boven zeeniveau, houdt het stuwmeer achter de dam 11,11 kubieke kilometer water vast. De dam ligt ongeveer 60 km ten noordwesten van Mosul, dicht bij een stad die aan de Tigris is gebouwd.
De bouw begon op 25 januari 1981 en was in juli 1986 klaar. De kosten werden geraamd op 2,6 miljard dollar. De dam heette toen nog Saddam Dam, naar het regime dat het project liet uitvoeren.
Zes bronnen maakten het probleem al snel zichtbaar
Satellietfoto van een grote stuwdam met daarachter een watermassa, omgeven door woestijnachtig terrein en infrastructuur aan de linkeroever. Beeld: The New Arab.
Vrij kort nadat het waterpeil in het stuwmeer steeg, kwam er water naar buiten via zes grote bronnen op verschillende hoogtes aan de linkeroever. Water vond onder de dam door een weg naar buiten.
De fundering rust op de Fatha-formatie, een laag met onder meer mergel, kalksteen, gips en kleisteen. In die ondergrond zitten veel natuurlijke holtes. Water kan daar telkens nieuw materiaal wegspoelen, waardoor de dam kan verzakken als de gaten niet worden gevuld.
“Toen ik daar kwam, was ik geschokt.”
Nadhir Al Ansari, hoogleraar aan de Luleå University of Technology en voormalig adviseur van de Iraakse minister van Irrigatie
Al Ansari zegt dat Taha Yassin Ramadan, de plaatsvervanger van Saddam Hoessein, deze locatie koos om werkgelegenheid naar Mosul te halen. Geologische waarschuwingen over de bodem legden daarbij minder gewicht in de schaal. De injecties in de grond blijven daardoor een tijdelijke veiligheidsmaatregel, geen definitieve reparatie.
Een breuk zou de Tigris veranderen in een vloedgolf
Een wetenschappelijke analyse schat dat een dambreuk 6 miljoen mensen kan treffen. Mosul zou in het zwaarste scenario onder 25 tot 30 meter water komen te staan. Voor een stad die destijds 1,7 miljoen inwoners telde, valt daar nauwelijks tegenop te evacueren.
- Een militair rampscenario rekent op tot 500.000 doden bij een volledige breuk.
- Bagdad, veel verder stroomafwaarts, zou volgens datzelfde scenario onder 5 meter water kunnen komen.
- Het Amerikaanse leger waarschuwde dat grote delen van de regio te weinig tijd zouden hebben om weg te komen.
De Tigris verbindt Mosul en Bagdad, en een storing hoog in de rivier werkt door over honderden kilometers stroomafwaarts.
Herstel bleef hangen tussen oorlog en politiek
Na de invasie van Irak in 2003 ging 27 miljoen dollar naar herstelwerk, maar de Special Inspector General for Iraqi Reconstruction stelde vast dat het project geen praktisch resultaat opleverde. In 2014 kwam daar een acute crisis bovenop toen Islamitische Staat de dam tijdelijk innam.
Koerdische en Iraakse troepen heroverden de dam met Amerikaanse luchtaanvallen. Daarna concludeerde een Amerikaans legeronderzoek dat het risico op falen groter was dan eerder gedacht. Toch staat de dam er in 2026 beter voor dan ooit.
Een blijvende oplossing loopt nog altijd vast op politiek gekrakeel en een prijskaartje van meer dan 2 miljard dollar. Zolang dat niet verandert, blijft het dagelijks injecteren van vulmiddel in de ondergrond nodig.
Over het onderzoek
De cijfers over de mogelijke overstroming komen uit een wetenschappelijke analyse van een dambreuk in de Tigrisvallei. Die studie rekent met het gebied dat onder water kan lopen en met het totale aantal mensen dat daardoor geraakt wordt, ook buiten Mosul zelf.
Het dodental en de waterdieptes in Mosul en Bagdad komen uit een afzonderlijk rampscenario van het Amerikaanse leger. Die twee berekeningen beschrijven verschillende gevolgen van dezelfde mogelijke breuk: het rampscenario van het leger gaat uit van een half miljoen slachtoffers als de dam volledig zou bezwijken.
