Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Laserscans brachten 396 tot dusver onbekende aardeconstructies aan het licht in het Amazonewoud. Ze dwingen archeologen opnieuw te kijken naar de Aquiry, die tussen 600 voor Christus en 850 na Christus in het gebied leefden.
Weg door de Amazone. Foto: iStock – Irina Kurylovich
Wie de Amazone ziet als een eindeloze, ongerepte groene wildernis, moet dat beeld bijstellen. Onder het bladerdak liggen sporen van een samenleving die het landschap eeuwenlang vormgaf met geometrische aarden wallen en kaarsrechte wegen. Onderzoekers, onder leiding van Risto Kalliola van de Universiteit van Turku, denken dat de Aquiry rond het jaar 200 mogelijk zo’n 3 miljoen mensen telden en een gebied van maximaal 183.000 vierkante kilometer gebruikten. Dat maakt de vondst archeologisch spannend en raakt aan een actuele vraag over hoeveel menselijk verleden we over het hoofd zien wanneer we het bos als puur natuur beschouwen.
Lasers maken de bodem onder het bladerdak leesbaar
Archeo-antropoloog Martti Pärssinen van de Universiteit van Helsinki vloog met collega’s lange banen over het regenwoud. Samen brachten die trajecten 4.497 km² in kaart, met lijnen van grofweg 450 kilometer. Dat is een flinke lap grond, maar nog altijd een klein deel van Groot-Amazonië.
Daarvoor gebruikten ze LIDAR, een techniek waarbij een vliegtuig laserpulsen naar beneden stuurt. Een deel van die pulsen glipt door openingen in het bladerdak, kaatst terug op de bodem en legt zo hoogteverschillen bloot zonder ook maar een boom te kappen.
De scans leverden 432 plekken met aarden bouwwerken op. Sommige waren al bekend, andere lagen volledig verscholen onder dicht bos. Vanaf de grond zie je zulke patronen vaak pas als je er letterlijk bovenop staat.
Sporen zonder geschreven geschiedenis
Een LIDAR-scan toont het terreinrelief van het Amazonegebied in geel, groen en rood, waarbij verborgen archeologische structuren zichtbaar worden gemaakt. Beeld: Live Science.
De Aquiry lieten geen teksten achter en hun houten huizen zijn al lang vergaan. Wat resteert, zijn diepe greppels die soms meters de grond in gingen, grote geometrische ruimtes en wegen die opvallend recht van de ene plek naar de andere lopen.
Die plekken waren vermoedelijk geen gewone dorpen. Pärssinen en zijn collega’s denken dat mensen er bijeenkwamen voor ceremonies en politieke bijeenkomsten, terwijl de woonhuizen in de omliggende open plekken stonden.
- Rond de nederzettingen lagen waarschijnlijk akkers met maïs, maniok, pompoen en katoen.
- In de bossen beheerden bewoners vermoedelijk fruit- en notenbomen.
- Brede én smalle wegen verbonden de grotere locaties met elkaar.
“De omvang van de archeologische sporen wijst erop dat veel andere delen van het Amazonegebied veel dichter bevolkt en intensiever aangepast kunnen zijn geweest dan we tot nu toe aannamen.”
Martti Pärssinen, archeo-antropoloog aan de Universiteit van Helsinki
Het regenwoud was eeuwenlang een cultuurlandschap
Door de nieuwe scans te combineren met eerdere inventarisaties, komen de onderzoekers uit op 24.000 tot 30.000 aarden bouwwerken in het gebied waar de Aquiry leefden. Dat zijn sporen van een netwerk dat het landschap op grote schaal gebruikte.
Het bos was daarbij geen lege achtergrond. Open plekken, akkers, paden en beheerde bomen vormden samen een cultuurlandschap: natuur die generaties lang mede door mensen was gevormd.
Dat is ook voor Europese lezers een correctie op het bekende beeld van natuur als iets waar mensen per definitie buiten staan. Bos kan ecologisch rijk zijn én tegelijk eeuwen menselijke sporen dragen.
Het raadsel na 850
Over het einde van de Aquiry weten we verrassend weinig. Pärssinen noemt vooral de periode tussen 850 en 1000 als groot gat in onze kennis: ergens in die eeuwen verdwenen de gemeenschappen die deze plekken onderhielden.
De scans laten vooral zien waar er is gebouwd, niet waarom mensen vertrokken. Zonder geschreven bronnen kunnen archeologen nog niet vaststellen of veranderende omstandigheden, conflicten of andere oorzaken een rol speelden.
Goed om te weten
De aarden vormen werden op sommige plekken zichtbaar toen bos plaatsmaakte voor landbouw. LIDAR maakt het mogelijk om zulke structuren te vinden zonder eerst het regenwoud open te leggen.
De kaart van de Amazone is nog lang niet af
De methode verandert vooral de schaal waarop archeologen kunnen zoeken. Waar veldwerk vaak begint bij één bekende plek, kunnen laserscans eerst een heel landschap afspeuren en daarna aanwijzen waar opgravingen het meeste opleveren.
Voor bescherming van het regenwoud is dat ook praktisch. Als een gebied naast bijzondere natuur ook verborgen archeologie bevat, kunnen plannen voor wegen, ontbossing of landbouw daar beter rekening mee houden.
Nader LIDAR-onderzoek kan zich richten op de rest van Groot-Amazonië, want de gescande stroken vormden minder dan 3 procent van het totale gebied.
