Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
De Turkse rampendienst AFAD heeft in het gebied rond Konya minstens 684 zinkgaten vastgesteld. Sommige zijn 50 meter diep en tussen de gewassen van een afstand nauwelijks te zien.
Zinkgaten kunnen toeristische atrancties worden, zoals Cennet en Cehennem, Mersin, Turkije. Foto: iStock – Selcuk Oner
Een veld met suikerbieten ziet eruit als vaste grond, totdat een deel van de akker wegzakt. Op de Konya-vlakte in Midden-Turkije ontstaan zulke zinkgaten na jaren van droogte en het oppompen van grondwater. Vooral de irrigatie van suikerbieten en mais vraagt veel water; in delen van Konya is de grondwaterstand de afgelopen decennia tientallen meters gedaald. De vlakte omvat zo’n 11 procent van alle Turkse landbouwgrond, waardoor er veel op het spel staat.
Tussen de akkers ligt meer verborgen
Rond Karapınar liggen de gaten verspreid over een uitgestrekt landbouwgebied. Ze zijn ook vastgesteld in de provincies Karaman en Aksaray. Daar groeien behalve suikerbieten en mais ook tarwe en klaver. Een boer kan dus tussen gewone gewassen ineens voor de rand van een gat staan.
Die gaten verschenen vroeger veel minder vaak. Vóór de jaren 2000 ging het in de regio om een handvol per decennium. Sindsdien zijn er ook exemplaren ontstaan van meer dan 60 meter diep. Dat is dieper dan de 50 meter die veel van de inmiddels vastgestelde gaten kunnen bereiken.
Goed om te weten De Konya-vlakte telt ongeveer 2,6 miljoen hectare landbouwgrond. Daardoor kan bodemdaling ook buiten de plek van een afzonderlijk zinkgat gevolgen hebben voor boeren.
Watertekort zet boeren aan tot meer pompen
Een droge reuzendoline ten noorden van Çıralı, in het district Karapınar in de Turkse provincie Konya. Beeld: Christian1311, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons.
De daling van het grondwater is al lang aan de gang, maar de cijfers laten zien hoe snel het kan gaan. Na 2015 werd een daling van ongeveer 2 meter gemeld; in 2021 was dat opgelopen tot ongeveer 20 meter. Sinds het midden van de vorige eeuw schatten onderzoekers de totale daling in het gebied op zo’n 50 meter.
Voor boeren ontstaat daarmee een lastig patroon. Door droogte en een lagere grondwaterstand graven boeren in de regio meer putten om hun akkers te kunnen besproeien. Veel daarvan hebben geen vergunning. Het extra oppompen laat de watervoorraad onder de akkers verder slinken, terwijl diezelfde akkers water nodig blijven hebben.
De schaal is veranderd. Waar vroeger af en toe een gat ontstond, kwamen vanaf de jaren 2000 ook veel grotere, diepere gaten voor. Dat maakt de keuze voor een nieuwe put riskant: die kan een boer op korte termijn aan water helpen, terwijl het grondwater in het gebied verder daalt.
Ook een flinke regenbui kan de grond laten bezwijken
Het gevaar is niet voorbij zodra er weer regen valt. Water dat door de ondergrond stroomt, kan daar materiaal wegspoelen. Die interne erosie laat de bodem boven een holte instabieler worden. Zware regen kan zo een nieuwe instorting versnellen.
De gevolgen blijven ook niet beperkt tot verloren teeltgrond. De gaten bedreigen de infrastructuur in het gebied en vormen een risico voor mensen die op de akkers werken. Juist tussen hoge gewassen is de rand van een gat van veraf lastig te zien. Een perceel kan daardoor begaanbaar lijken terwijl de bodem plaatselijk is weggezakt.
Het aantal zichtbare gaten vertelt bovendien niet het hele verhaal. Het Sinkhole Research Centre van de Technische Universiteit van Konya had eind 2021 ongeveer 1.850 plekken met bodemdaling in kaart gebracht. Dat zijn gebieden waar de grond zakt, geen 1.850 extra zinkgaten. De onderzoekers pleiten voor strengere controle op het gebruik van grondwater.
Grondwater in Nederlandse polders
Bodemdaling in Nederlandse polders en veengebieden verschilt van de zinkgaten van Konya. In beide gevallen speelt grondwater een belangrijke rol voor het land erboven. Ook Nederlandse boeren gebruiken in droge zomers water om gewassen te beregenen; ook daar staat die voorraad onder druk.
In Konya, op een vlakte met ongeveer 11 procent van de Turkse landbouwgrond, komen droogte en het oppompen van water samen. Controle op putten is daar dan ook een concrete stap: zeker de putten zonder vergunning vragen aandacht. De plekken die al zakken, laten zien waar boeren en beheerders extra alert moeten zijn op nieuwe schade.
Over het onderzoek
Onderzoekers beschreven in het vakblad Geosciences hoe de bodem in het Konya-bekken door de tijd heen veranderde. Daarvoor gebruikten ze radarbeelden van Sentinel-1, een satelliet van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Met zulke beelden zijn ook langzame bewegingen van het aardoppervlak te volgen.
Een studie in Engineering Geology uit 2025 onderzocht met InSAR waar de grond in het hele bekken zakte. Die techniek vergelijkt satellietradarbeelden om kleine hoogteverschillen te meten. De analyse liet op kwetsbare plekken een bodemdaling zien van maximaal 90 millimeter per jaar, vooral langs breukranden in de ondergrond.
