Op de dag dat het kabinet eindelijk duidelijkheid zou geven over waar die twee grote nieuwe kerncentrales moeten komen werd het pijnlijk duidelijk hoe vast Nederland zit in zijn eigen kernenergie-ambities. De centrales lijken verder weg dan ooit. Voor Groningen kan het niet ver genoeg zijn.
Niemand wil ze hebben
Netbeheerder TenneT heeft onderzocht welke locaties technisch het meest geschikt zijn. De conclusie is glashelder: de Eemshaven in Groningen is verreweg de beste plek. Meer ruimte op het stroomnet, minder congestie dan in Zeeland, en genoeg capaciteit om twee grote centrales op aan te sluiten.
Eén probleem: Groningen wil er helemaal niets van weten.
Wethouder Eltjo Dijkhuis van gemeente Het Hogeland is er duidelijk over tegen de NOS: Den Haag heeft de regio “erin gerommeld”. “We hebben er zwaar de pest in,” zegt hij. En dat is begrijpelijk. De provincie kampt al jaren met de nasleep van de gaswinning — aardbevingen, schade, wantrouwen richting Den Haag. Als goedmaker werd min of meer beloofd dat er geen kerncentrale zou komen. Toenmalig klimaatminister Hermans gaf later toe dat ze de Eemshaven eigenlijk alleen meenam in het onderzoek omdat dat juridisch gezien moest.
Zeeland lijkt ook logischer: er staat al een kerncentrale in Borssele, er is nucleaire kennis aanwezig en de provincie staat er in principe open voor. Maar ook daar is het niet eenvoudig. In Terneuzen, de andere kandidaatlocatie, moet het hoogspanningsnet voor tientallen miljarden worden uitgebreid en dat is zeker niet voor 2045 klaar. Bovendien is er in Zeeland weinig vraag naar stroom, en past een grote kerncentrale simpelweg niet op het bestaande net.
Het kabinet heeft inmiddels aangekondigd dat zowel de Eemshaven als Terneuzen verder worden onderzocht. Maar onderzoeken is niet hetzelfde als bouwen.
De rekening klopt niet
TNO heeft in opdracht van het ministerie van Klimaat en Groene Groei uitgerekend wat kernenergie Nederland zou kosten. De onderzoekers zijn eerlijk: alleen als een kerncentrale voor €11,4 miljard per stuk gebouwd kan worden, is er geen financieel verschil tussen een systeem met of zonder kernenergie. Zodra je rekent met een realistischere prijs, zoals de kostenstijgingen in Finland, Frankrijk, Engeland en de VS laten zien, dan is het energiesysteem met kernenergie jaarlijks €1,5 à 2 miljard duurder. Per jaar. Dat is grofweg genoeg om elk jaar 100.000 woningen te isoleren, waarmee je in vijf jaar alle huishoudens uit energiearmoede haalt.
Het kabinet zelf schat de totale kosten voor twee nieuwe centrales al op 25 tot 30 miljard euro, en dan zijn de financieringskosten nog niet eens meegeteld. Geen enkele marktpartij wil er geld in steken. De staat moet dus alles zelf betalen.
Politici die ja zeggen maar nee bedoelen
Vrijwel alle grote partijen zeggen voor kernenergie te zijn. VVD, CDA, D66, ChristenUnie, Volt: ze stonden allemaal in hun verkiezingsprogramma achter nieuwe centrales. Maar zodra het CPB de doorrekeningen maakt, blijkt een heel ander verhaal. Volt wil €9,5 miljard korten op het kernenergiebedget. D66, CDA en ChristenUnie trekken ook geld weg. En de VVD wil geen kerncentrale zonder marktdeelname, terwijl die marktdeelname dus niet bestaat.
“Daardoor lijkt het alsof de steun voor kernenergie bij veel partijen vooral retorisch is,” zegt Lisanne Boersma van onderzoeksorganisatie WISE. “Zodra er financieel moet worden gekozen, verdwijnt het geld. Daarmee zijn deze partijen niet transparant naar hun kiezers.”
Met andere woorden: iedereen is voor kerncentrales, zolang iemand anders ze betaalt.
Borssele blijft open, Pallas wankelt
Terwijl de nieuwe centrales in nevelen gehuld zijn, speelt er ook van alles rond de bestaande nucleaire infrastructuur.
Goed nieuws: de Tweede Kamer stemde op 17 juni in met een wetswijziging die het mogelijk maakt om kerncentrale Borssele na 2033 open te houden. De eigenaar moet nog een nieuwe vergunning aanvragen en aantonen dat de centrale veilig is, maar de politieke wil is er. Minder goed nieuws: Nederland blijft ondanks eerdere toezeggingen een doorvoerland voor Russisch uranium.
En dan is er nog de Pallas-reactor in Petten, gebouwd voor de productie van medische isotopen. Ook daar is de businesscase aan het wankelen, doordat de internationale markt voor Lutetium flink is veranderd. Het ministerie van VWS heeft dat inmiddels bevestigd.
Kleine centrales, loze beloftes?
Misschien zijn de zogeheten Small Modular Reactors (SMR’s) de uitweg? Dat zijn kleinere, modulaire kerncentrales die sneller en goedkoper gebouwd zouden kunnen worden. TenneT verwacht dat die technisch wél goed in te passen zijn in het Nederlandse elektriciteitsnet. Het enige probleem: ze bestaan nog nergens ter wereld. Niet één is er ooit gebouwd. Ze leven vooralsnog vooral op tekentafels en in presentaties.
Een organisatie zonder opdracht
Om de chaos te coördineren richt het kabinet een nieuw overheidsbedrijf op: de Nucleaire Energie Organisatie, kortweg NEO. Die krijgt bij de start 45 miljoen euro, oplopend tot mogelijk 222 miljoen in de eerste jaren. Er wordt al een directeur gezocht.
Maar wat gaat de NEO precies doen? Er is geen locatie. Er is geen marktpartij. Er is onvoldoende politiek geld. En TNO heeft aangetoond dat kernenergie bij realistische prijzen duurder uitvalt dan alternatieven. Ondertussen werkt Nederland wél aan een samenwerkingsakkoord met België om kennis te delen. Dat klinkt constructief, maar lost geen van de bovenstaande problemen op.
Wiens rekening is dit?
Nederland zit gevangen in een kernenergie-paradox. De politiek kiest er voor. Maar er is geen locatie die het wil, geen markt die wil investeren, geen realistisch kostenplaatje dat klopt, en geen politieke meerderheid die bereid is het geld ook daadwerkelijk op tafel te leggen.
Wat er wél is: een nieuw overheidsbedrijf, een locatieprocedure die op drijfzand staat, en een rekening die vroeg of laat bij de Nederlandse belastingbetaler terechtkomt. De centrales zijn verder weg dan ooit. Maar de kosten lopen al. Die leveren niet alleen voor Groningen hoofdpijn op, maar voor het hele land.
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
