Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Een NASA-vlucht boven Groenland bracht in april 2024 verrassend scherp een verlaten legerbasis onder het ijs in beeld. Camp Century ligt er sinds 1967 begraven, en de vondst werpt vragen op over wat daar destijds is achtergelaten.
Een verlaten Amerikaanse afluisterpost op Groenland. Foto: iStock – Mike Miller
Op zo’n dertig meter onder het Groenlandse ijs ligt een doolhof van 21 tunnels, samen ongeveer drie kilometer lang. Camp Century was een afgelegen basis voor militairen, en het geheime vertrekpunt van Project Iceworm: een plan voor een enorm tunnelnetwerk met 600 kernraketten gericht op de Sovjet-Unie. Toen de basis in 1967 werd opgegeven, bleef er volgens schattingen onder meer diesel, afvalwater, radioactief afval en pcb’s achter. De nieuwe radarbeelden maken die Koude Oorlog-erfenis tastbaarder.
De radar zag meer dan lagen ijs
De Gulfstream III vloog ongeveer 240 km ten oosten van Pituffik Space Base, hoog boven het noordelijke deel van de ijskap. NASA wilde daar vooral de UAVSAR-radar uitproberen, een instrument dat door ijslagen heen kan kijken.
Alex Gardner, cryosfeerwetenschapper bij NASA’s Jet Propulsion Laboratory, zag op de metingen ineens iets wat daar niet hoorde. De radarbeelden van Camp Century bleken veel helderder dan verwacht.
“We zochten naar de bodem onder het ijs en ineens dook Camp Century op.”
Alex Gardner, cryosfeerwetenschapper bij NASA’s Jet Propulsion Laboratory
De onderzoekers hadden eerst niet door wat ze precies zagen. Pas na vergelijking met oude kaarten werd duidelijk dat de lijnen en hoeken hoorden bij de oude basis, die door de voortdurende beweging van het ijs steeds verder vervormd en begraven raakt.
Een basis met een gewone kant en een geheime taak
Radarafbeelding van ondergrondse structuren zichtbaar onder het Groenlandse ijs, verkregen via radar-onderzoek. Beeld: The Debrief.
Het U.S. Army Corps of Engineers bouwde Camp Century tussen 1959 en 1960. Er konden tweehonderd militairen wonen en werken, met onder meer een theater, gymzaal, bibliotheek en kapel. Voor wie er verbleef, moest het lijken op een klein dorp in een extreem koude omgeving.
De basis was vooral een proeflocatie voor Project Iceworm. Het plan was om uiteindelijk ruim 4.000 km aan tunnels onder het Groenlandse ijs te graven, bedoeld voor 600 kernraketten die op de Sovjet-Unie waren gericht.
- De tunnels zouden zich uitstrekken over een gebied dat groter was dan veel Europese landen.
- De raketten moesten steeds kunnen worden verplaatst, zodat ze moeilijk te vinden waren.
- Het bewegende ijs maakte dat idee al snel technisch onhaalbaar.
Zelfs de Deense regering kende die militaire bedoeling niet. Het bestaan van Project Iceworm kwam pas in 1997 naar buiten, na een parlementair onderzoek en een rapport van het Danish Institute of International Affairs.
Zo wordt een vage vlek ineens een plattegrond
Eerdere vluchten hadden Camp Century ook al opgepikt met grondradar, maar toen verscheen de basis vooral als een rommelige verstoring tussen de ijslagen. UAVSAR kijkt zowel recht naar beneden als schuin opzij. Daardoor ontstaat een driedimensionaal beeld van wat in het ijs verborgen zit.
Chad Greene, cryosfeeronderzoeker bij NASA’s Jet Propulsion Laboratory, zat tijdens de vlucht aan boord. Hij zegt dat afzonderlijke structuren zichtbaar zijn op een manier die nog niet eerder in onderzoeksdata was gelukt.
Je ziet nu beter hoe de oude tunnels en gebouwen zich tot elkaar verhouden. De radarbeelden vormen daarmee een veel nauwkeuriger uitgangspunt voor onderzoek naar de plek.
Het ijs verbergt ook een afvalprobleem
Bij de ontmanteling in 1967 nam het leger alleen de reactorkamer van de PM-2A-kernreactor mee. Schattingen noemen ongeveer 200.000 liter diesel en ruim 24 miljoen liter afvalwater, inclusief rioolwater, die onder het ijs achterbleven.
Daar komen onbekende hoeveelheden pcb’s en radioactief afval bij. De reactor produceerde tijdens zijn gebruik bovendien meer dan 177.000 liter laagradioactief afval, dat nog altijd in het ijs zou liggen.
Klimaatwetenschapper William Colgan leidde in 2016 een modelstudie naar de toekomst van de locatie. Onder het zware klimaatscenario RCP 8.5 kan het gebied binnen ongeveer 75 jaar omslaan van netto ijsaanwas naar netto smelt. Dan kan begraven afval dichter bij het oppervlak komen.
Goed om te weten
RCP 8.5 is een klimaatscenario met zeer hoge uitstoot van broeikasgassen. Het is een rekenroute voor wat er kan gebeuren als de uitstoot sterk blijft oplopen.
De ijskap speelt een grote rol in de zeespiegelstijging, terwijl de oude basis laat zien dat klimaatverandering ook vergeten infrastructuur en afval uit eerdere decennia weer kan blootleggen. Concrete plannen van Denemarken of Groenland om het afval veilig te stellen zijn er nog niet.
Over het onderzoek
De vlucht uit april 2024 was een test van UAVSAR, voluit Uninhabited Aerial Vehicle Synthetic Aperture Radar. Die techniek was bedoeld om ijs en de ondergrond in kaart te brengen, en trof Camp Century min of meer toevallig aan.
De klimaatberekening uit 2016 gebruikte regionale klimaatmodellen en verscheen in Geophysical Research Letters. Die studie rekende door wanneer afsmeltend ijs het afval mogelijk zou kunnen blootleggen.
De nieuwe metingen leggen de ligging van de resten nu veel scherper vast, wat nodig is voordat overheden kunnen bepalen of en wanneer ingrijpen bij Camp Century haalbaar is.
