Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Reimerswaal was in de late middeleeuwen de derde stad van Zeeland, met rond de 6.000 inwoners. Na de Sint-Felixvloed van 1530 verdween de stad langzaam uit beeld, maar onder de Oosterschelde liggen nog altijd archeologische resten.
Waar ooit een middeleeuwse stad lag, groeien nu oesters. Foto: iStock – TasfotoNL
Wie bij de Bergse Diepsluis over het asfalt rijdt, passeert zonder het te merken de resten van een middeleeuwse stad. Reimerswaal lag ooit aan de zuidoever van de Oosterschelde, maar na de Sint-Felixvloed van 1530 volgden nieuwe overstromingen en branden die de stad steeds verder onderuit haalden. Rijkswaterstaat liet de sluis in 1978 zelfs noordelijker aanleggen om de archeologische sporen te sparen. Wat daar onder de bodem verborgen ligt, is sinds 2017 beschermd als archeologisch rijksmonument.
De stad laat zich alleen zien bij laag water
Bij zeer laag water komen soms stukken van de stadsmuur boven de Oosterscheldebodem uit. Het zijn losse archeologische sporen van een stad die eeuwenlang onder zand, water en infrastructuur is verdwenen.
Reimerswaal lag ruim 4 km ten zuidwesten van Tholen, aan de zuidkant van de Oosterschelde. Die plek was ooit een logische locatie voor een stad: dicht bij de vaarroute, maar tegelijk kwetsbaar zodra het water vrij spel kreeg.
De resten liggen op een plek waar dagelijks verkeer en getijden overheen gaan. Je rijdt er dus makkelijk voorbij zonder te beseffen dat onder en naast die route een stuk Zeeuwse stadsgeschiedenis schuilgaat.
Na 1530 bleef de schade komen
De Sint-Felixvloed trof Zeeland op zaterdag 5 november 1530. Die dag ging later de geschiedenis in als quade saterdach. Het oostelijke deel van Zuid-Beveland liep grotendeels onder water.
Reimerswaal zelf hield aanvankelijk stand en bleef als een eilandje achter. In de jaren erna liep de stad opnieuw onder water, terwijl branden het leven binnen de stadsmuren ook al flink moeilijk maakten.
- In 1532 volgde een nieuwe overstroming.
- Daarna kreeg Reimerswaal opnieuw water over zich heen in 1552.
- Ook 1555 en 1557 brachten nieuwe schade.
Door die opeenvolging van rampen vertrokken inwoners en raakte de stad steeds verder in verval. Aan het begin van de 18e eeuw verdween het laatste restant in de golven. Reimerswaal werd zo definitief een verdronken stad.
Een beschermde plek
Reimerswaal is de enige verdronken stad in Nederland met de status van archeologisch rijksmonument. Die bescherming betekent dat werkzaamheden in en rond het gebied rekening moeten houden met wat er nog in de bodem zit.
Voormalig minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap Jet Bussemaker zette de aanwijzingsprocedure in gang, tegelijk met die voor 27 andere archeologische objecten. Voor Reimerswaal was alleen het verdronken dorp Valkenisse bij Waarde al als verdronken rijksmonument aangewezen.
Goed om te weten
Valkenisse was een dorp, Reimerswaal een stad. Daarom is de monumentstatus van Reimerswaal binnen het Nederlandse erfgoed uitzonderlijk.
Archeologische resten kunnen informatie geven over hoe mensen woonden, bouwden en handelden in een Zeeuwse stad die ooit veel groter was dan je nu bij de Bergse Diepsluis zou vermoeden.
Waterveiligheid is nooit af
De geschiedenis van Reimerswaal past ongemakkelijk goed bij Nederland van nu. We beschermen dijken, sluiten zeearmen af en houden waterstanden scherp in de gaten. Leven op laag land vraagt voortdurend onderhoud en keuzes, net als eeuwen geleden.
De Oesterdam laat zien hoe zulke keuzes er tegenwoordig uitzien. De dam, waarvan de Bergse Diepsluis deel uitmaakt, is een modern waterbouwkundig antwoord op de kwetsbaarheid van Zeeland. Bij de aanleg moest rekening worden gehouden met de resten van een stad die al eeuwen eerder aan datzelfde water was verloren.
Reimerswaal is daardoor meer dan een verhaal over een verdwenen plek: het laat zien dat waterbeheer in Nederland altijd twee kanten heeft.
Over het onderzoek
Rond Reimerswaal zijn in de veertig jaar vóór de monumentaanwijzing veel archeologische vondsten gedaan, die helpen om beter te begrijpen hoe de stad eruitzag voordat het water haar gebied overnam.
De naam leeft intussen voort. De huidige gemeente Reimerswaal, waar onder meer Yerseke onder valt, draagt nog altijd de naam van de stad die uiteindelijk geheel in de Oosterschelde verzonk.
