Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
In Jakoetië groeit de Batagaika-krater jaarlijks met circa 1 miljoen kubieke meter terwijl de bevroren bodem wegsmelt. Lokale bewoners noemen de grootste permafrost-megaslump ter wereld de poort naar de onderwereld, en wat daar bloot komt te liggen is minstens zo onthullend.
Eem krater die ontstond door ontdooiend permafrost. Foto: iStock – AleksandrLutcenko
Een heuvel die langzaam onder je voeten verdwijnt: in het afgelegen noordoosten van Siberië is dat al decennia aan de gang. De Batagaika-krater in Jakoetië ontstond nadat ontbossing de bevroren bodem zijn schaduw ontnam en een helling in de jaren zestig en zeventig begon in te storten. Wat inmiddels is uitgegroeid tot de grootste zichtbare verzakking van bevroren bodem op aarde, meet ongeveer een kilometer lang en legt grondlagen bloot die tot 650.000 jaar oud zijn. Deze gapende wond in het landschap is een spectaculair gezicht en een plek waar de gevolgen van dooiende permafrost heel tastbaar worden.
De rand schuift elk jaar verder op
Op satellietbeelden werd de krater in 1991 voor het eerst goed zichtbaar. Daarna ging het hard: tussen 1991 en 2018 verdriedubbelde het oppervlak, met de snelste uitbreiding tussen 2010 en 2014.
De schaal is inmiddels lastig te bevatten. Het gat beslaat circa 81 hectare, ongeveer twee keer het oppervlak van de Amsterdamse Dam, en is op sommige plekken 50 meter diep. Langs delen van de wand komt er jaarlijks zo’n 10 meter bij, al schuiven sommige stukken tientallen meters per jaar op.
“Het maakt behoorlijk veel lawaai.”
Julian Murton, geoloog aan de University of Sussex
Dat geluid komt van grond die afbrokkelt en ijs dat verdwijnt. De krater is een megaslump, een enorme verzakking die ontstaat wanneer bevroren bodem ontdooit en zijn stevigheid verliest.
Een wand met vooral ijs
Satellietfoto van een grote krater in Siberisch terrein met rode tinten, omgeven door bevroren grond en patroonvorming karakteristiek voor ontdooiende permafrost. Beeld: Wikimedia Commons.
De studie uit 2024 becijferde dat de bovenste kraterwand gemiddeld 12 meter per jaar achteruitwijkt. De permafrost bestaat hier voor ongeveer 80 procent uit ijs, zegt paleoklimatoloog Thomas Opel van het Alfred Wegener Institut. Zodra dat ijs smelt, blijft er veel minder over om de helling overeind te houden.
In totaal is sinds de eerste instorting een hoeveelheid ijs en sediment verdwenen die gelijkstaat aan meer dan veertien piramides van Gizeh. Het jaarlijkse volumeverlies komt neer op ongeveer 1 miljoen kubieke meter bevroren grond.
Alexander Kizyakov, glacioloog aan de Lomonosov Moscow State University, leidde het onderzoek naar die afbraak.
De bodem bewaart een extreem oud klimaatarchief
De blootgelegde lagen zijn tot 650.000 jaar oud. Daarmee ligt hier de oudste permafrost van Siberië en, na het Yukon-gebied in Canada met circa 740.000 jaar oud ijs, de op één na oudste ter wereld.
Julian Murton onderzocht er ook lagen van meer dan 200.000 jaar oud, uit een periode waarin de aarde warmer was dan nu. Zulke grondlagen laten zien hoe bodem, ijs en landschap reageerden op een warmer klimaat, lang voordat mensen met satellieten konden meekijken.
Goed om te weten
In 2018 kwam uit de grond een veulen van ongeveer 42.000 jaar oud tevoorschijn. Huid, haar, staart en hoeven waren bewaard gebleven, net als het oudste bekende monster vloeibaar bloed.
De dooi werkt ook buiten de krater door
Permafrost bevat methaan en CO2 die lang in de bevroren bodem opgesloten kunnen zitten. Bij dooi kunnen die broeikasgassen vrijkomen, waardoor de opwarming verder wordt versterkt en opnieuw meer bodem gaat ontdooien.
Ongeveer de helft van al het methaan op aarde ligt opgeslagen in permafrost op het noordelijk halfrond. Het gaat om een klimaatproces dat grenzen niet kent.
De Batagaika-krater laat dat proces ongewoon letterlijk zien: de bodem verdwijnt daar sneller dan een landschap zich normaal kan herstellen. De komende satellietbeelden moeten duidelijk maken hoe de rand zich na 2024 verder heeft verplaatst.
Over het onderzoek
Kizyakov en collega’s brachten de afbraak in kaart met satellietmetingen van de kraterwand en berekenden zo de jaarlijkse volumegroei. Hun uitkomst, ongeveer 1 miljoen kubieke meter per jaar, beschrijft de periode die in de studie uit 2024 is onderzocht.
Ook de Europese Ruimtevaartorganisatie volgt het gebied vanuit de ruimte. ESA publiceerde op 29 mei 2026 een nieuw satellietbeeld van Batagaika, waarmee de steeds veranderende vorm van de krater verder in beeld komt.
