Vanaf september zoeken Aziatische en groene stinkwantsen beschutte plekken in en rond gebouwen. De bruingemarmerde schildwants, sinds 2018 ook in Nederland gezien, maakt die herfsttrek extra relevant voor huizen én landbouw.

Lake Chagan in Kazachstan ontstond op 15 januari 1965 door een ondergrondse kernproef. Zestig jaar later vissen bewoners er nog altijd, terwijl het water radioactief blijft.

Onder de Noordoostpolder zijn aanwijzingen gevonden voor vier middeleeuwse dorpen, waaronder Marcnesse en Nagele. Archeoloog Yftinus van Popta reconstrueerde hoe bewoners tussen circa 1100 en 1400 terrein verloren aan de groeiende Zuiderzee.

Een Friese veenweidepolder wordt omgevormd van landbouwgrond tot moeras en water. Voor zes melkveehouderijen betekent dat vertrek, terwijl de bodem er blijft zakken.

In 2015 viel het Lac de Guerlédan maandenlang droog voor onderhoud aan de dam. Bezoekers zagen geen verzonken dorp, maar wel sporen van de oude Blavet-vallei die normaal onder water ligt.

Bij boeren- en berghortensia’s zitten de knoppen voor de volgende bloei al op het oude hout. Wie daar nu rigoureus de schaar in zet, kan volgend jaar lang wachten op kleur in de tuin.

Bij Lake Karachay in de zuidelijke Oeral werd jarenlang radioactief afval gestort. Nadat een droogte radioactief stof over de regio blies, begon een megaklus die het meer uiteindelijk voorgoed veranderde.

Lake Urmia kromp in augustus 2025 tot 581 vierkante kilometer, terwijl het ooit een van de grootste zoutmeren ter wereld was. In Oezbekistan veranderde de zuidelijke helft van het Aralmeer al in de Aralkumwoestijn, met schepen die ver van de kust op een zandvlakte staan.

Waar nu een smalle getijdengeul door het Zwin loopt, vormde zich vanaf de 12e eeuw een netwerk van havens dat Brugge met de Noordzee verbond. De geleidelijke verzanding maakte Damme, Sluis en Monnikerede onbereikbaar, maar wat daarvan onder het landschap schuilgaat, blijft fascineren.

De groene knolamaniet duikt elk najaar op in Nederlandse bossen, vaak bij zomereiken. Wie zelf plukt, kan de Amanita phalloides verwarren met eetbare soorten, terwijl jaarlijks zo'n twintig Nederlanders vergiftigd raken door wilde paddenstoelen.

Het middeleeuwse Westende lag op Testerep, tot stijgende zeespiegel en afbrokkelende duinen het eiland en zijn dorpen opslokten. De geschiedenis achter het huidige Westende laat zien hoe snel een kustlijn haar bewoners kan dwingen te verhuizen.

In de Limburgse gemeente Riemst herinneren verzakkingen boven oude mergelgroeven eraan hoe kwetsbaar de ondergrond is. Een leidinglek beschadigde er in 2018 drie huizen; onder Kanne loopt een gangenstelsel van zo'n zestien kilometer.

In september is een lichte snoeibeurt genoeg om hortensia's sterker de winter in te sturen. Knip alleen verdroogde bloemen weg en leg de snoeischaar daarna op tijd neer, want late ingrepen kunnen de knoppen kwetsbaar maken.

De grote huisspin is al het hele jaar in en om je huis, maar van eind augustus tot oktober valt hij ineens op. Waarom juist de mannetjes dan door de kamer schieten, heeft alles met het paringsseizoen te maken.

De Komsomolets zonk in 1989 naar 1.680 meter diepte in de Noorse Zee. Watermonsters uit 2019 laten zien dat radioactieve stoffen nog steeds uit het wrak ontsnappen.