Frisdrank schaadt nog meer dan we al wisten, fructoseremmer maakt dat zichtbaar

8 oktober 2026|doorJana Ostaptchouk|ingezondheid

Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google

Onderzoekers van het Maastricht UMC+ laten zien dat de fructose in frisdrank op veel fronten schade doet. Met een experimentele pil die de verwerking van vruchtensuiker blokkeert, zagen ze het levervet sterk dalen. Ook verschoof vet van de buik naar billen en benen, terwijl het gewicht gelijk bleef. Volgens de onderzoekers is dat een sterk argument voor een suikertaks.

Suikers in frisdrank kunnen de gezondheid flink schaden. Foto: iStock – Sirapat

Een pil als proefopstelling

Het onderzoek verscheen op 7 oktober in het vakblad Nature Metabolism. De onderzoekers wilden de verschillende
gezondheidseffecten van het medicijn bij mensen met overgewicht en obesitas onderzoeken. Gedurende 42 dagen dronken vijftien deelnemers verspreid over de dag meerdere glazen frisdrank, samen ongeveer een halve liter. De helft van de deelnemers kreeg eenmaal daags een tablet, de andere helft een placebo. Aan het einde van de interventie werden verschillende metabole parameters gemeten, waaronder die uit spierbiopsieën. Zo konden de onderzoekers precies meten wat fructose in het lichaam aanricht.

Hoe werkt die pil? Fructose, of vruchtensuiker, wordt vrijwel alleen in de lever verwerkt. De eerste stap daarin zet het enzym ketohexokinase, kortweg KHK. De pil remt dat enzym. De lever kan de fructose dan niet meer omzetten. De pil werkt als een wegversperring en beschermt de lever tegen de schadelijke bijwerkingen van een te hoge suikerinname.

Minder levervet, gezondere vetopslag

De resultaten zijn opvallend. Met de pil nam de vervetting van de lever drastisch af. Het lichaam sloeg vet op een gezondere manier op. De kans op diabetes en hart- en vaatziekten daalde. De onderzoekers waren verrast dat het lichaam op zoveel fronten profiteert. Fructose wordt immers alleen in de lever verwerkt.

Leververvetting is een sluipende aandoening. Naar schatting heeft 30 procent van de volwassen Nederlanders het. Meestal merk je er niets van. Soms blijkt het pas als er ernstige schade is, zoals leverfalen of leverkanker.

Van appel naar peer

Het onderzoek bracht nog iets anders aan het licht. Deelnemers die de pil kregen, kregen een gunstigere vetverdeling. Hun lichaamsvorm verschoof van een appel naar een peer. Met andere woorden, het verschuiven van opgeslagen vet van buik naar billen en benen betekent dat je lichaam metabolisch gezonder aan het worden is.

Dat is bijzonder, legt hoofdauteur Martijn Brouwers uit. Hij is hoogleraar endocrinologie en stofwisselingsziekten. Normaal neemt de buikomvang pas af als mensen afvallen. In dit onderzoek bleef het gewicht echter stabiel. Volgens Brouwers is vruchtensuiker daarmee de enige voedingsstof die de vetverdeling beïnvloedt, los van het gewicht. Hij vergelijkt het met alcohol. Daarvan kun je een bierbuik krijgen, ook als je verder slank bent.

Een halve liter is niet veel

Een halve liter frisdrank per dag klinkt misschien als veel. Volgens Brouwers is het niet onrealistisch. Vooral jongeren drinken dat dagelijks. Onderzoek van de GGD en de Vrije Universiteit Amsterdam bevestigt dat. Jongeren tussen 12 en 16 jaar drinken gemiddeld zo’n 9,5 glazen suikerhoudende drank per week.

Waarom de pil niet in de apotheek ligt

Het middel komt niet uit Maastricht. Farmaceut Pfizer ontwikkelde de KHK-remmer PF-06835919 als medicijn tegen leververvetting. Na een studie in fase 2 haalde Pfizer het middel uit de pijplijn. Ook Eli Lilly, de maker van bekende afslankmedicatie, stopte met twee eigen KHK-remmers. Daarmee leek het einde van dit type medicijn in zicht. Het Maastricht UMC+ ging er wel mee verder in eigen onderzoek.

Brouwers vindt dat goed zo. Hij wil niet dat mensen zo’n pil krijgen terwijl ze gewoon frisdrank blijven drinken. “De logische reactie op veel frisdrankconsumptie is om minder of geen frisdrank meer te drinken”, zegt hij. De pil was alleen een middel om de effecten van fructose nauwkeurig te meten.

Jaren Maastrichts onderzoek naar fructose

De nieuwe studie bouwt voort op eerder werk uit Maastricht. In 2023 promoveerde Amée Buziau op onderzoek naar fructose en leververvetting. Zij toonde als eerste een oorzakelijk verband aan. Daarbij lijken vooral frisdrank en vruchtensap schadelijk. Fruit eten kan geen kwaad.

Een andere studie van het MUMC+ onder ruim 5800 deelnemers wees uit dat dagelijks een glas frisdrank het risico op hoge bloeddruk met 29 procent verhoogt. Dezelfde hoeveelheid fructose uit fruit had dat effect niet. Fruit bevat vezels en andere stoffen die de afbraak van suiker vertragen.

In juni 2026 promoveerde Evi Koene, ook bij Brouwers. Haar proefschrift wijst erop dat fructose bijdraagt aan leververvetting, diabetes type 2 en een verhoogd testosterongehalte bij vrouwen. Zij pleit daarom voor betere voorlichting of een suikertaks.

Wat betekent dit voor de suikertaks?

Brouwers plaatst zijn onderzoek nadrukkelijk in het debat over een suikertaks. Het kabinet startte in juli een internetconsultatie. Het wil de huidige verbruiksbelasting op frisdrank vervangen door een belasting op basis van het suikergehalte. Ook op eetwaren komt mogelijk een suikerbelasting. De gemiddelde Nederlander eet volgens het kabinet zo’n 49 gram vrije suikers per dag.

Critici zeggen vaak dat een suikertaks weinig zin heeft. Mensen vallen er gemiddeld nauwelijks van af. Volgens Brouwers mist dat argument de kern. Zijn studie laat zien dat de gezondheidswinst ook zonder gewichtsverlies aanzienlijk kan zijn.

Dat een gerichte taks werkt, bleek al eerder. Onderzoek van de ministeries van Financiën en Volksgezondheid en het RIVM liet zien dat mensen dan 15 tot 18 procent minder suiker uit frisdrank kopen. Wel stappen sommigen over op goedkopere huismerken. Ook zoeken fabrikanten naar mazen in de wet. Door een vleugje zuivel toe te voegen, ontwijken sommige drankjes nu de belasting.

Een wondermiddel tegen obesitas is een suikertaks volgens Brouwers niet. Ernstig overgewicht is complex. Erfelijkheid, hormonen, stress en armoede spelen ook een rol.

Wat kun je zelf doen?

De boodschap van het onderzoek is eenvoudig. Minder gesuikerde frisdrank drinken loont, ook als je weegschaal niet verandert. Water, thee en koffie zonder suiker zijn goede alternatieven. Let ook op vruchtensap, want dat bevat net zo goed veel fructose. Een stuk fruit is wel een prima keuze.