Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google
Lake Urmia kromp in augustus 2025 tot 581 vierkante kilometer, terwijl het ooit een van de grootste zoutmeren ter wereld was. In Oezbekistan veranderde de zuidelijke helft van het Aralmeer al in de Aralkumwoestijn, met schepen die ver van de kust op een zandvlakte staan.
Een drooggevallen schip in de woestijn, waar ooit het Aralmeer lag. Foto: iStock – Credit: HomoCosmicos
Een meer verdwijnt niet met één klap: eerst trekt de oever zich terug, daarna blijft er een landschap over dat niemand nog als water herkent. Lake Urmia in Noordwest-Iran, ooit goed voor zo’n 5.000 tot 6.000 vierkante kilometer, staat na jaren van dammen, irrigatie en grondwaterwinning op instorten, al bracht uitzonderlijk veel regen sinds september 2025 tijdelijk wat verlichting. De vergelijking ligt in Karakalpakstan in Oezbekistan voor het oprapen: daar droogde het zuidelijke deel van het Aralmeer vrijwel op nadat de Sovjet-Unie vanaf de jaren zestig rivieren omleidde voor katoenteelt. Wat daar ontstond, de Aralkum, beslaat inmiddels circa 60.000 vierkante kilometer.
De waterlijn lag ineens 120 centimeter hoger
Op 1 augustus 2025 stond het waterpeil van Lake Urmia op 1.269,74 meter. De inhoud was toen nog ongeveer 0,5 miljard kubieke meter, meldde Ahmadreza Lahijanzadeh van de Iraanse milieudienst bij de meting van 1 augustus 2025.
De flinke regenval gaf het meer daarna even lucht. Tot 21 maart 2026 viel in het stroomgebied ongeveer 100 procent meer regen dan in dezelfde periode een jaar eerder, en ruim 30 procent meer dan het langjarig gemiddelde. Dat maakt de recente opleving verklaarbaar.
Meer dan 60 dammen knijpen de toevoer af
Satellietbeeld van het Lake Urmia in Iran, dat sterk is gekrompen. Beeld: MODIS Land Rapid Response Team, NASA GSFC, Public domain, via Wikimedia Commons.
Meer dan 60 dammen op rivieren die het meer voeden, houden een groot deel van de instroom tegen. Boeren leidden bovendien water naar irrigatiekanalen, terwijl jarenlange grondwaterwinning de watervoorraden onder het meer uitputte.
- De instroom uit rivieren werd geremd door dammen.
- Irrigatie vroeg steeds meer water uit hetzelfde gebied.
- Grondwaterlagen onder het meer raakten leeg.
Amir Abbas Jafari, verantwoordelijk voor crisisbeheer in West-Azerbeidzjan, stelde dat ongeveer 95 procent van het water was opgedroogd. Zo’n verlies is volgens hem in de afgelopen twintig jaar niet eerder voorgekomen.
Bij Moynaq liggen schepen nu midden in de woestijn
Aan het begin van de 20e eeuw besloeg het Aralmeer ongeveer 68.000 km², tweemaal België, en was het de vierde grootste binnenzee ter wereld. Vanaf de jaren zestig leidden de Sovjetautoriteiten de Amu Darja en Syr Darja om voor katoenirrigatie.
In Moynaq, ooit een vissersplaats in Karakalpakstan, staan roestige vissersschepen nu 150 tot 200 km van de huidige kustlijn. Ze liggen op de voormalige zeebodem en trekken inmiddels toeristen.
De zuidelijke helft van het meer droogde vrijwel volledig op. Het blootgevallen gebied heet nu de Aralkumwoestijn, een van de jongste woestijnen ter wereld, met een oppervlakte van naar schatting 60.000 tot 62.000 km². Het noordelijke deel bleef deels behouden dankzij de Kokaraldam, die in 2005 werd voltooid.
Zout uit een droog meer blijft niet liggen
Een opgedroogde bodem wordt bij harde wind een bron van stof en zout. Onderzoeker Ahrari en collega’s brachten deeltjes boven Lake Urmia en de omliggende regio in kaart met lasermetingen, om te volgen hoe stofstormen zich rond het krimpende meer verspreiden.
In Shabestar County bleek een dalend waterpeil samen te hangen met meer hoge bloeddruk onder omwonenden. De vrijgekomen zoutdeeltjes spelen daarbij een rol. Ook de Aralkum veroorzaakt zware stofstormen die grote gebieden raken.
Goed om te weten
De oostelijke helft van het Zuid-Aralmeer was in 2014 volledig opgedroogd. De scheiding tussen een herstellend noordelijk deel en een verdrogend zuidelijk deel maakt duidelijk hoeveel verschil waterbeheer kan maken.
Voor Nederland zit de parallel vooral in het grondwater. Wat je onder de grond wegpompt, zie je niet meteen terug aan de oppervlakte. Bij Lake Urmia werd juist die verborgen voorraad een beslissende factor in de verdroging.
Over het onderzoek
De cijfers over het peil, de oppervlakte en de resterende watervoorraad van Lake Urmia komen van Ahmadreza Lahijanzadeh, die binnen de Iraanse milieudienst verantwoordelijk was voor zeeën en wetlands. De meer dan 60 dammen en de wateronttrekking voor landbouw verklaren waarom extra regen het structurele probleem nog niet oplost.
De gezondheidslink rond Lake Urmia is onderzocht in Shabestar County, terwijl Ahrari’s team de stofdeeltjes met lasers mat. Voor het Aralmeer lopen schattingen van de woestijnomvang uiteen, maar de regenmetingen tot 21 maart 2026 laten zien dat Lake Urmia voorlopig nog afhankelijk blijft van uitzonderlijk natte jaren.
