Prinsjesdag 2026: dit betekent de begroting voor klimaat en stikstof

16 september 2026|doorDN Nieuwsredactie|inklimaatverandering

Volg Duurzaamnieuws op Google News | Discover | of als voorkeursbron op Google

Dinsdag 15 september is het weer Prinsjesdag. Zoals wel vaker liggen delen van de Miljoenennota al op straat, nadat RTL Nieuws de stukken voor de begroting van 2027 in handen kreeg. Voor het klimaatbeleid brengt het lek gemengd nieuws, en het stikstofdossier draait vooral om de uitvoering van het pakket dat het kabinet Jetten deze zomer al aankondigde. Drie dagen voor Prinsjesdag liep bovendien de Klimaatmars door Amsterdam, en ook vanuit boerenorganisaties en milieugroepen klinkt kritiek. Dit artikel zet alles op een rij.

Deelnemers aan de klimaatmars in Amsterdam, september 2026. Credits: Klimaatcrisis Coalitie / Arie Kievit

[ updated 16-9-26 ]Op dinsdag 15 september was het Prinsjesdag. Het kabinet Jetten presenteerde de Miljoenennota voor 2027. Voor het klimaatbeleid brengt de begroting gemengd nieuws, en het stikstofdossier draait vooral om de uitvoering van het pakket dat het kabinet deze zomer al aankondigde. Sociale partners en duurzame organisaties reageren verdeeld op de plannen. Dit artikel zet alles op een rij.

Deelnemers aan de klimaatmars in Amsterdam, september 2026. Credits: Klimaatcrisis Coalitie / Arie Kievit

Wat er in de begroting staat

Voorafgaand aan Prinsjesdag lekten al delen van de Miljoenennota uit, nadat RTL Nieuws de stukken voor de begroting van 2027 in handen kreeg. Op 15 september bleek dat het grootste deel van die cijfers klopte. Omdat het om een minderheidskabinet gaat, heeft het kabinet Jetten voor de begroting nog wel steun nodig van oppositiepartijen. Dat geldt zowel voor de Tweede als voor de Eerste Kamer. De komende weken, tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen, kunnen er dus nog wijzigingen komen.

Klimaat, lagere vliegbelasting en langere accijnskorting

Op klimaatgebied vallen twee maatregelen op. De vliegbelasting voor lange vluchten, boven de 5.500 kilometer, komt op 59,43 euro per passagier. Dat is lager dan de eerder verwachte 70 euro, en gelijk aan het Duitse tarief voor lange vluchten. Voor kortere vluchten, tot 2.000 kilometer, blijft het huidige tarief van ongeveer 30 euro gelden. Voor de middencategorie, tussen 2.000 en 5.500 kilometer, komt het tarief op 47,24 euro. Het kabinet wil zo beter kunnen concurreren met Duitse luchthavens.

Ook de korting op de accijns voor benzine en diesel blijft langer bestaan dan eerder gepland. Het kabinet verlengt de korting met een jaar, tot eind 2027. Daarna gaat de korting in 2028 omlaag, en vanaf 1 januari 2029 vervalt hij helemaal. Automobilisten merken dat aan de pomp, maar voor de energietransitie is het geen duwtje in de goede richting.

Tegenover deze twee versoepelingen staat wel een investering in innovatie en infrastructuur. Een deel daarvan wordt betaald doordat hogere inkomens samen zo’n 750 miljoen euro meer belasting gaan betalen.

Toch een groene duw voor bedrijven

Niet alles wijst op uitstel. Er staan ook maatregelen voor 2027 vast die verduurzaming juist aantrekkelijker maken. De Energie investeringsaftrek gaat omhoog van 40 naar 45,5 procent. Bedrijven die investeren in energiezuinige apparatuur of duurzame energie, kunnen daardoor een groter deel van die investering aftrekken.

Ook de fossiele auto van de zaak wordt duurder. Er komt een nieuwe bijtelling van 12 procent, specifiek voor auto’s op benzine of diesel. Voor werkgevers wordt elektrisch rijden zo relatief voordeliger.

Daarnaast trekt het kabinet 6 miljard euro uit voor subsidies aan energiezekerheid en verduurzaming, voor bedrijven en huishoudens samen. Daarvan gaat 1,6 miljard euro naar de Stimuleringsregeling Duurzame Energieproductie. Bijna 500 miljoen euro gaat naar de Investeringssubsidie Duurzame Energie, onder meer voor warmtepompen en isolatie.

Stikstof, het andere grote groene dossier

Waar de Miljoenennota vooral fiscale details bevat, is het stikstofbeleid deze zomer al ingrijpend veranderd. Het kabinet Jetten presenteerde eind juni het langverwachte stikstofpakket. Minister Jaimi van Essen van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur trok de kar, na maanden voorbereiding door een ministeriële taskforce.

De kern van het plan is dat de omstreden kritische depositiewaarde uit de wet verdwijnt. Die wordt vervangen door harde emissiedoelen per sector. Landbouw moet in 2035 42 tot 46 procent minder stikstof uitstoten dan in 2019. Industrie en mobiliteit moeten allebei 50 procent minder uitstoten. Deze wetswijziging gaat via een spoedwet, die in oktober 2026 ingaat.

Rond ongeveer honderd kwetsbare Natura 2000-gebieden komen bufferzones. Voor de vijftien meest gevoelige gebieden geldt een zone van 1.000 meter, voor de overige ongeveer 85 gebieden een zone van 500 meter. Boeren binnen die zones krijgen te maken met strengere eisen, en kunnen kiezen uit extensiveren, innoveren, verplaatsen of stoppen.

Voor de uitvoering trekt het kabinet in totaal zo’n 20 miljard euro uit, tot en met 2035. In 2027 komt er een apart fonds voor stikstof, landbouw en natuur. Van het totale bedrag gaat 2,2 miljard euro naar natuurherstel en beheer, en 2,75 miljard euro naar een vrijwillige beëindigingsregeling voor veehouders.

Er loopt ook een Europese verplichting mee. Onder de Natuurherstelverordening moest Nederland uiterlijk 1 september 2026 een Ontwerp-Natuurplan indienen bij de Europese Commissie. Het definitieve natuurplan volgt uiterlijk 1 september 2027.

De Klimaatmars, drie dagen voor Prinsjesdag

Op zaterdag 12 september liep de Klimaatmars door Amsterdam, van de Dam naar het Museumplein. De organisatie meldt meer dan 40.000 deelnemers. Dat is minder dan de 85.000 mensen die in 2023 meeliepen, met onder anderen Greta Thunberg, maar wel vergelijkbaar met de mars van vorig jaar in Den Haag.

De mars is een initiatief van de Klimaatcrisis Coalitie, een samenwerking van meer dan tweehonderd organisaties, waaronder Greenpeace, Milieudefensie, Oxfam Novib, Extinction Rebellion en Fossielvrij NL. De eisen zijn helder. Stop met fossiele subsidies, behoud de CO2-belasting voor de grote industrie, en steek belastinggeld in lage energierekeningen, isolatie en schone energie in plaats van in kernenergie. De timing, drie dagen voor Prinsjesdag, was bewust gekozen.

Opvallend detail, veel demonstranten droegen borden met de tekst ‘klimaatdrammer’. Dat is de bijnaam die premier Rob Jetten zelf omarmde nadat een VVD’er hem daarmee wilde beledigen toen hij nog Tweede Kamerlid was. Op de mars werd de term nu tegen hem gebruikt, met teksten als ‘wij drammen wél door Rob’.

Reacties van sociale partners en duurzame organisaties

Zodra de echte begroting bekend was, kwamen de reacties snel. Ze lopen sterk uiteen, en de scheidslijn ligt niet steeds waar je hem zou verwachten.

Milieudefensie is kritisch. De organisatie wijst erop dat grote vervuilende bedrijven een belastingvoordeel krijgen van 2 miljard euro. Volgens Milieudefensie gebruiken die bedrijven dat geld vooral om aandeelhouders te betalen, in plaats van te investeren in verduurzaming. De organisatie stelt dat de klimaatdoelen daardoor verder uit zicht raken.

Ook boerenorganisatie LTO Nederland is kritisch, maar om andere redenen. LTO vat de Prinsjesdagstukken samen als te weinig samenhangend en te onzeker. Over de besteding van het stikstoffonds van 20 miljard euro is volgens de organisatie nog veel onduidelijk. In 2027 maakt het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur een eerste bedrag van 231 miljoen euro vrij, om boeren te helpen hun bedrijfsvoering aan te passen. Positief noemt LTO wel dat het kabinet een fiscale investeringsreserve gaat onderzoeken. Daarmee kunnen boeren sparen voor toekomstige investeringen in dierenwelzijn en natuurbevordering. LTO wil dat deze reserve ook ingezet kan worden voor maatregelen die de stikstofuitstoot verminderen.

Werkgeversorganisaties VNO-NCW en MKB-Nederland zijn overwegend positief over de investeringsplannen, maar wel kritisch op de lasten voor ondernemers. Volgens VNO-NCW kunnen bedrijven minder investeren en groeien als de lastendruk niet omlaag gaat. Wel zijn de werkgeversorganisaties te spreken over de plannen voor een nationale investeringsinstelling en een aparte organisatie voor technologische doorbraken, die de innovatiekracht van Nederland moeten versterken.

Vakbond FNV richt de kritiek vooral op de sociale gevolgen van de begroting, en minder op het klimaatbeleid zelf. Voorzitter Hans Spekman noemt het een ‘harteloze begroting’. Volgens hem kloppen de plannen misschien boekhoudkundig, maar niet maatschappelijk. FNV maakt zich vooral zorgen over de bezuinigingen op de WW en de arbeidsongeschiktheidsverzekering, en over hogere lasten voor werkenden. Voor het klimaatdossier betekent dit vooral dat de sociale partners onderling verdeeld blijven, wat de onderhandelingspositie van het kabinet er niet makkelijker op maakt.

Comité Schone Lucht had in de aanloop naar Prinsjesdag al gewaarschuwd voor het risico dat klimaatgeld wegvloeit naar de import en verbranding van bosbiomassa, die via certificaten als duurzaam wordt bestempeld. Ook actiegroep Stop Fossiele Subsidies wees er voor Prinsjesdag al op dat grootverbruikers van fossiele energie, zoals Tata Steel, Shell en KLM, nog altijd profiteren van belastingkortingen, terwijl gewone belastingbetalers de volle energiebelasting betalen. Beide organisaties buigen zich de komende dagen over de definitieve cijfers.

PBL: we gaan de klimaatdoelen niet halen

Met het huidige uitgewerkte beleid per 1 januari, het zogeheten basispad, koerst Nederland volgens het Planbureau voor de Leefomgeving af op 57 tot 68 procent emissiereductie in 2040. Met aanvullend beleid erbij komt daar 61 tot 72 procent uit. Daarmee ligt Nederland niet op koers richting het wettelijke doel van klimaatneutraliteit in 2050. De geraamde emissiedaling in 2030 stagneert al drie jaar op rij. Politieke impasses hebben het tempo uit de energietransitie gehaald. Het blijft daarom heel onwaarschijnlijk, minder dan 5 procent kans, dat Nederland het klimaatdoel voor 2030 haalt. Dat blijkt uit de Klimaat- en Energieverkenning (KEV) 2026.

Wat de begroting nu duidelijk heeft gemaakt

Het stikstofpakket van juni was een politiek akkoord, geen begroting. Nu is duidelijk hoe de 20 miljard euro over de begrotingsjaren wordt verdeeld, en welk deel daarvan al concreet aan de LVVN begroting voor 2027 wordt toegevoegd. Ook is duidelijk hoe hard de doelen voor 2027 al doorwerken, want vanaf dat jaar wordt de voortgang per sector gemonitord.

Voor het klimaatdossier is de belangrijkste vraag nu of de lagere vliegbelasting en de langere accijnskorting overeind blijven tijdens de behandeling in de Kamer. Omdat het kabinet voor een meerderheid afhankelijk is van oppositiepartijen, kunnen beide dossiers nog worden aangepast. Zowel milieuorganisaties als werkgevers en vakbonden houden de Algemene Politieke Beschouwingen de komende dagen dan ook nauwlettend in de gaten. Maar het staat al wel als een paal boven water dat Nederland de klimaatdoelen niet gaat halen. Zeker niet met een premier die geen klimaatdrammer meer wil zijn.