Elon Musk heeft het licht gezien en stelt de ultieme oplossing voor om de werkloosheid die door AI wordt veroorzaakt te voorkomen. Die is bijna buitenaards simpel: iedereen een superbasisinkomen. Of zoals de Tegenpartij al in 1981 riep: Geen gezeik, iedereen rijk!
De ideeën van Musk volgen, zoals die van meer superrijke en wie dat ook wil worden, de logica van de Wet van Meer: Meer is Beter. Dus, als een basisinkomen de problemen van werkloze armen kan oplossen, kan een superbasisinkomen de problemen van iedereen oplossen. En ondertussen de superrijken nog superrijker maken. Zijn post hierover op X behaalde op 24 april even snel 68 miljoen views.
Musk’s voorstel: geen basisinkomen, maar méér
Musk pleit voor een “universeel hoog inkomen”. Dat is iets anders dan het bekende basisinkomen. Waar een basisinkomen vooral bedoeld is als vangnet, denkt Musk aan een groot bedrag dat mensen in staat stelt om actief deel te nemen aan een economie die grotendeels door machines wordt aangedreven.
Zijn redenering is opvallend eenvoudig. Volgens hem zorgen AI en robotica voor zo’n enorme toename in productie dat inflatie geen probleem hoeft te zijn. Er komt immers veel meer aanbod van goederen en diensten die met het hogere inkomen kunnen worden aangeschaft.
Nu al banenverlies
Het probleem is duidelijk, AI kost banen. Volgens het adviesbureau Challenger, Gray & Christmas werden in 2025 bijna 55.000 banen in de VS geschrapt waarbij AI een rol speelde. Grote bedrijven als Amazon, Salesforce en Oracle sneden duizenden functies weg. En de trend zet door. In de eerste maanden van 2026 zouden nog eens tienduizenden banen verdwenen zijn.
Dario Amodei, topman van AI-bedrijf Anthropic, waarschuwt zelfs dat tot de helft van alle instapbanen in kantoorberoepen binnen vijf jaar kan verdwijnen.
Een economie van overvloed, of een totale crash?
Musk schetst een toekomst waarin schaarste grotendeels verdwijnt. In zijn woorden: iedereen zou in theorie een penthouse kunnen hebben, simpelweg omdat de productiecapaciteit explodeert. Machines genereren de welvaart, mensen delen erin.
Kan dat? Het idee werkt alvast voor Musk: hij krijgt aandacht. Veel aandacht. Zoveel aandacht, dat er ook veel mensen zullen zijn die hier hoop uit putten en ook dat er veel mensen zullen zijn die een goed idee, wat het universeel basisinkomen is, zullen weglachen omdat het door Musk in een absurde vorm wordt misbruikt.
Daarom toch maar even wat serieuze kritiekpunten op Musks voorstel voor een “universeel hoog inkomen”:
De economische redenering is circulair en onbewezen. Musk stelt dat AI zoveel productie genereert dat inflatie geen probleem wordt. Maar dit veronderstelt dat die productiewinsten breed en gelijkmatig verdeeld worden. Maar dat is historisch gezien niet het patroon van technologische omwentelingen. Productiviteitswinsten stapelen zich typisch op bij de bedrijven die de technologie bezitten en hun eigenaren, niet bij de overheid die de cheques uitschrijft.
Het financieringsvraagstuk wordt volledig omzeild. Wie betaalt er voor deze “hoge universele uitkering”? Zelfs voor veel eenvoudigere programma’s is politieke consensus al onhaalbaar. Musk geeft geen antwoord op hoe dit gefinancierd zou worden. Belastingen op tech-bedrijven? Geldschepping?
Het probleem van timing blijft buiten beeld. Banen verdwijnen nu al, maar een dergelijk programma opzetten kost jaren. Het voorstel biedt geen overbrugging voor de mensen die nu hun werk verliezen aan automatisering.
Musk spreekt zichzelf institutioneel tegen. Als CEO van bedrijven die actief bijdragen aan de automatiseringsgolf pleit hij tegelijkertijd voor een overheidsoplossing om die gevolgen op te vangen. Dat is een merkwaardige rolverdeling: privatisering van de winsten, socialisering van de schade. (Of is dat juist de opzet?)
Het grootste probleem: oneindige overvloed in een eindige wereld. Economen stellen dat materiële schaarste niet verdwijnt niet door hogere productiecapaciteit. Het ‘echte-wereld’ probleem is dat oneindige overvloed en oneindige groei de wereld opblazen: het klimaat, de natuur, ons hele ecosysteem.
Het gaat natuurlijk ‘maar’ om een post op X, niet om een beleidsvoorstel. Maar wel eentje met op het moment van schrijven van dit stuk meer dan 68 miljoen views. Het idee is losgezongen van elke realiteit en verergert de huidige problemen alleen maar. Groot venijn zit in de schade die wordt toegebracht aan een goed idee, het basisinkomen, door het in het absurde te trekken. Nog groter venijn zit in de onderliggende gedachte: hoe worden megarijken nog rijker door de planeet en alles erop en eraan te plunderen, fysiek en in de digitale dimensie. Geen gezeik, ikke rijk. Om je dood te huilen.
Wil je meer lezen over een serieus basisinkomen? Dit publiceerden we er al eerder over:
Een wereldwijd basisinkomen is goed voor het klimaat
Blijf op de hoogte met de nieuwsbrief. Meld je hier aan.
( Je kunt ons ook steunen door lid te worden of te doneren )
