Eind vorig jaar schreef ik over de risico’s dat AI, kunstmatige intelligentie, een bubbel wordt. Maar wat als we niets doen? Want stel je voor dat AI geen bubbel is. Maar naast een bubbel kan AI net zo goed een zwart gat worden. Zeker wanneer je vanuit een duurzaam perspectief kijkt.

Regelmatig komt de vraag voorbij of de huidige oorlogen het begin zijn, of de aanloop naar een nieuwe wereldoorlog. Maar misschien is dat een verkeerde vraag. Want het lijkt er steeds meer op dat er oorlog gevoerd wordt tegen de wereld en tegen de waarden die de moderne samenleving sinds 1945 richting gaven, zoals menswaardigheid, democratie, een humane internationale rechtsorde, economische gelijkheid, transparante en waarheidsgetrouwe informatie en zorg voor milieu en klimaat. De huidige oorlog in het Midden-Oosten lijkt een escalatie van de aanval op al die waarden, die al jaren lang aan de gang is. En dat is niet minder dan een oorlog tegen de wereld.

Staan we aan het begin van een Derde Wereldoorlog of is deze al begonnen? Het idee klinkt dramatisch, maar de gebeurtenissen van de afgelopen maanden, vooral in relatie tot de Verenigde Staten onder president Donald Trump, hebben de wereldorde op scherp gezet met naast militaire dreiging, ook de inzet van economie, media en de rechtsorde als wapens.

De verhoudingen binnen de nieuwe minderheidscoalitie zijn duidelijk: D66 mag de bezuinigingen van het onderwijs afhalen en een lachende premier leveren (maar hoe lang lacht die nog), het CDA "levert de regeerstijl" (quote van Bontenbal) en mag mee naar het bordes en voor de rest maakt de verliezende VVD de dienst uit met hogere lasten en minder zorg voor burgers en kadootjes voor bedrijven. We gaan meer schiettuig en gas kopen bij Oom Donald en het klimaat mag gewoon blijven opwarmen. En natuurlijk blijven we streng voor asielzoekers. Maar dat doen we allemaal heel positief en met een brede grijns, want de politiek moet weer netjes worden. Net zoals vroeger (die eerdere 14 jaar VVD....)

Klimaatverandering is niet de kern van de crisis, maar een symptoom. Het echte probleem heet overshoot: we gebruiken grondstoffen sneller dan ecosystemen zich kunnen herstellen en dumpen afval sneller dan de aarde het kan opnemen. Ontbossing, biodiversiteitsverlies, uitgeputte bodems, vervuilde oceanen en klimaatverandering horen allemaal bij dezelfde ziekte.

Dit overzicht brengt de belangrijkste thema’s en opinies samen uit recente publicaties van zes experts met focus op klimaat, economie, psychologie en maatschappelijke verandering: Bill McKibben, Ann Pettifor, Hans Stegeman, het Talking Climate-platform, Renée Lertzman en The Power of Us.

In mijn vorige stukjes probeerde ik vooruit te kijken, naar wat we van duurzaamheid kunnen verwachten de komende tijd. Onder die zoektocht ligt eigenlijk een andere vraag: “Wat is een waardige toekomst?” Duurzaamheid gaat in de kern over behoud van waarde. Behoud van kwaliteit van leven in elke vorm. De vraag die we ons daar zelden bij stellen is: “Wat betekent dat eigenlijk, en voor wie?”

Je houdt je hart vast bij de razendsnelle groei van AI in 2026. Achter de imposante technofaçade schuilt een enorm labyrint van ecologische, economische en maatschappelijke bedreigingen. Van escalerend energieverbruik tot toenemende ongelijkheid en een mogelijke investeringsbubbel: gaat de AI-hausse de samenleving ontwrichten, in plaats van helpen?

Gedurende 2025 lieten verschillende auteurs op Duurzaamnieuws.nl zien hoe we concrete stappen kunnen zetten naar een samenleving waarin duurzaamheid écht centraal staat. Elk deel draagt bij aan één groot verhaal, met een methode om richting te geven, een politiek die het sociale weefsel herstelt, een economie die opnieuw wordt ingericht rond planetaire grenzen en rechtvaardigheid, en een voedselsysteem dat wordt verankerd in lokale gemeenschappen. We zetten de bijdragen nog eens op een rij en groeperen de clusters in de aanpak. Daar laten we vervolgens een backcast op los, als voorbeeld.

Een energiecontract afsluiten was ooit een kwestie van klikken en klaar. Nu worstelen bedrijven met een vol stroomnet en veranderende regelgeving. Netcongestie heeft een forse impact op ondernemend Nederland, maar biedt ook kansen. Bedrijven kunnen niet alleen groeien ondanks, maar ook dankzij netcongestie.

Het boek met de titel "What has gone wrong with Mitigation?" is een bundel van 24 analyses die ik sinds 2018 schreef over de internationale besluitvorming en bekvechterij rond klimaatverandering.

Collectieve verduurzaming vraagt om het verbinden van belangen, het organiseren van gedeeld eigenaarschap en het voortdurend ontwikkelen van werkwijzen die zowel resultaat als rechtvaardigheid borgen. Iedere partij—overheid, bedrijfsleven, burgers, nieuwe spelers—moet eigenaarschap tonen en openstaan voor coördinatie en samenwerking.

Het gros van de grote problemen van deze tijd – van de klimaatcrisis tot soortenverlies tot de verzuring van de oceanen, van pfas tot pesticiden tot micro- en nanoplastic, van toenemende ongelijkheid tot extreme polarisatie tot groeiend psychisch onbehagen – kent op de keper beschouwd één grootste gemene deler: ze zijn allemaal het gevolg van oplossingen uit het verleden.

Een paar jaar geleden schreef ik dat de ontmenselijking van onze samenleving niet meer te stoppen was. Sindsdien is ze alleen maar verder geklommen in de hitlijsten van ellende. In de steeds schaarser wordende media en forums van de vrije delen van de wereld wordt er volop over gespeculeerd. Maar dat is een achterhoedegevecht geworden. Een steeds groter deel van die media is inmiddels in handen van partijen die geen enkele affiniteit hebben met het vrije woord. En soms zelfs niet eens met de waarheid.

Een mooie vraag! Hoe doen we dat? Hoe komen we daar? Maar, waar willen we eigenlijk naartoe? Weten we dat?  En waar komen we ? Dat moeten we toch eerst weten voordat we kunnen bedenken hoe we van hier naar daar komen? In deel tien van de serie over praktische toekomstvisies neemt Jelleke de Nooy-van […]